با قلب آدمى بازى مىكند كه بادهاى تند با پر مرغى بازى مىكند . بنا بر اين بر انسان واجب است كه چشم به راه نعمت خدا باشد تا استقامت / 84 دايمى شود ، و به همين سبب خدا گفته است :
«
صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
- راه كسانى كه به ايشان نعمت دادى . » و اين نعمت نعمت هدايت است كه طبيعة مايهء بهرهمندى از ديگر نعمتهاى خدا خواهد بود .
و تا زمانى كه استقامت نعمتى است كه همچون موهبتى بهرهء آدمى مىشود ، و گاه چنين بهرهمندى فراهم نمىآيد ، بر او است كه بيدار و هوشيار بماند ، و هر وقت عوامل انحراف او را از راه راست به بيراهه كشانيد ، از بركت همين هشيارى و اعتماد به خدا و به تصميم خود براى بازگشتن به استقامت در زندگى براى دست يافتن به يقين ، دوباره به آن بازگردد .
بر ما واجب است كه بدانيم خدا راه راست را به صورت راه زندگى اشخاص تجسّم مىبخشد ، چه ، ناگزير بايد براى ايمان يك صورت تجسّم يافتهء واقعى وجود داشته باشد تا به شكل انديشههاى مجرّد و انتزاعى در نيايد كه قابل تطبيق و به كار بستن نيست ، و اين همان
« صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ »
است از : پيامبران و صدّيقان و شهيدان و صالحان و نظاير ايشان .
امّا مرحلهء دوم بازشناختن وسايل منحرف شدن از راه راست است كه بر انسان در جهت انحراف و كج شدن از راه فشار وارد مىآورد و چنان مىكند كه شخصى از روى علم و به عمد راه منحرف را براى پيش رفتن خود برگزيند .
همچون دوست داشتن شهوتها از زنان و فرزندان و چيزهاى تجمّلى و فخر فروشى و حبّ جاه و خواستارى تسلّط و سرورى بر ديگران .
بيشتر مردم از طريق هواهاى نفسانى و شهوات خود از استقامت منحرف مىشوند ، بدان جهت كه خود را تسليم به فشارهاى اين شهوتها مىكنند . اين گونه كسان در معرض خشم خدا قرار دارند كه نور فطرت و درخشندگى عقل و خرد را از