/ 66
تدبّر و واقعيّت خارجى
هر كس خواستار فهميدن قرآن باشد ، بايد به وسيلهء حركت ، به آن زندگى و تپندگى بخشد ، و اين امر از طريق تطبيق آيات كريمهء آن با واقعيت خارجى صورت مىگيرد .
براى آيات قرآن ، در هر عصر كسانى وجود دارد كه اين آيات مىتواند بر آنها تطبيق شود ، و همانگونه كه آيهء متقين و پرهيزگاران بر كسانى قابل تطبيق است ، آيهء فاسقان و بدكاران نيز به كسانى مىتواند تطبيق شود ، و به همين جهت چون شخص بخواهد در قرآن تدبر كند ، بايد به بحث و جستجو دربارهء اينان نيز بپردازد . و بنا بر اين كتاب مبين قرآن صورت يك برنامه پيدا مىكند كه علاوه بر تدبر شخص را به حقايق فراوان رهبرى خواهد كرد ، از آن جهت كه فرد را به فهم حوادث معروف آشنا مىسازد ، و مثل آن در اين هنگام مثل يك راهنما در يك موزهء آثار باستانى است . كه اگر ، علاوه بر خود آثار ، راهنماييهاى وى نباشد ، هرگز فايدهء كامل مورد نظر از ديدار موزه حاصل نمىشود ، و همين سبب آن است كه معاصران با نزول وحى آن را به خوبى مىفهميدند و از وسعت علم و پختگى فهم تا مقام انبيا بالا رفته بودند ، بدان جهت كه وحى را در پناه حوادث روزانه دريافت مىكردند ، چه قرآن همراه با حوادث دوران رسالت روز به روز نازل مىشد . و قرآن خود علت نزول تدريجى آن را تثبيت و استوار كردن آيات آن دانسته است :