/ 677 ولى گروه ديگرى نيز در ميدان جنگ بودند كه گرفتار خسارت شدند ، و دربارهء ارزشهاى رسالتى به شك و ترديد افتادند ، و گفتند كه اگر پيروزى از آن ما بود ، پس با كشته دادن زيان ديديم ؟ و پس از آنكه قرآن فلسفهء جانبازيها و زيانها را بيان مىكند ، و سببهاى تربيتى شكست خوردن اين گروه و ديدن زيانهاى كوچك را آشكار مىسازد ، مىگويد كه اين امر به زمان پيش از جنگ ارتباط پيدا مىكند كه در آن افراد اين طايفه و گروه به گناهكارى مىپرداختند و هنوز ايمان چنان كه لازم است در قلبهايشان براى رويارويى يا فداكاريها رشد نكرده بود .
سپس قرآن مؤمنان را از آن بر حذر مىدارد كه دربارهء زيانهاى وارد شدهء به ايشان توجه فراوان نداشته باشند و آنها را بزرگ نكنند ، و مىگويد : امكان آن وجود داشت كه كشته شدگان به سببى ديگر ( مثلا بيمارى و با ) از دنيا بروند ، در صورتى كه اكنون براى زنده نگاه داشتن رسالت به سوى رحمت خدا شتافتهاند ، كه به زودى ايشان و همهء مردگان براى حساب در كنار يكديگر جمع مىكند .
شرح آيات :
فداكارى دژ دستاوردها است
[ 149 ] دستاوردهاى رسالتى نيازمند نيرويى براى پاسدارى از آنها است ، و بدون آمادگى براى فداكارى در راه آنها ، در معرض خطر دشمنان قرار خواهد گرفت ، چه ، آنان از مسلمانان تنها اين را نمىخواهند كه دست از جنگ بكشند ، بلكه اين را مىخواهند كه مسلمانان به جاهليتى بازگردند كه خداى متعال از آن بيرونشان آورد ، و در اين كار خسارتى جبران ناپذير براى امت است .
«
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خاسِرِينَ
- اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، اگر از كسانى كه كافر شدهاند فرمان بريد ، شما را از دين بازگردانند ، و زيان ديده بازخواهيد گشت . » يعنى اگر به عقب بازگرديد ، به جايى بازگشتهايد كه خسارت و ضرر است .