خود تصور كنند ، و بنا بر اين از هر پيشرفت شما خشمگين و از هر بدى كه به شما رسد شادمان شوند ، و بر شما است كه سست نشويد ، و از ترس ايستادن در برابر شما با ايشان خود را به اتحاد دعوت نكنيد ، بلكه مىبايستى ملتزم بردبارى و پرهيزگارى باشيد و در وقت خود شر ايشان را دفع كنيد . و همچون دليلى تاريخى بر اين كه صبر و تقوى / 644 رسيدن به پيروزى را تضمين مىكند ، قرآن مثلى از واقعيت امت در جنگ بدر مىزند كه چگونه خدا مسلمانان را كه خوار بودند پيروز كرد و با فرشتگان خود به يارى ايشان برخاست ، تا دلهاشان آرام گيرد و با دشمن به جنگ برخيزند و خدا بر دشمنان پيروزشان كند .
و در اين جا سه پايان چشم به راه دشمن است : يكى اين كه خدا يكى از بالهاى جنگ ايشان را بشكند و از اين راه يكباره از نيروى نظامى آنان فروريزد ، و يا اين كه خدا آنان را با شكستى نفسانى رو به رو كند و از ميدان نبرد بيرون روند ، و از اين كه نتوانستهاند با وجود فداكاريها و جانبازيها به مقصود برسند در غم فروريختن آرزوهاى خويش اندوهناك باشند ، و يا اين كه عقل به سرشان بازگردد و به استقبال رسالت شتابند و خدا توبهء ايشان را بپذيرد ، و اين بدان سبب است كه قبول توبه اختصاص به رسول يا يكى از مسلمانان ندارد ، و تنها خدا است كه مقرر مىدارد توبهء چه كس پذيرفته شود ، و چه كسان گرفتار عذاب شدند ، زيرا كه هر چه در آسمانها و زمين است از آن خدا است .
شرح آيات :
اصولى بودن وحدت اسلامى
[ 118 ] وحدت استقرار يافتهء در ميان مسلمانان وحدتى اصولى است ، و لذا جايز نيست كه هواى نفسانى و مصالح خصوصى با آن بازى كند ، و يكى از مسلمانان براى يكى از كفار برترى و فضيلتى قايل شود ، و به خاطر مصلحت يا هواى نفس او را نزديكترين مردم به خود و دستگاه كار خويش قرار دهد ، بلكه مىبايستى كه مردان خود را از خود مسلمانان برگزيند ، حتى اگر از اين بابت به صورتى موقت