دانايى و نادانى از يكديگر است .
چرا در دين اختلاف پيدا مىشود ؟
پس از بيان قاعدهء متشابه و محكم ، قرآن به وضوح سبب پيدا شدن اختلاف در كتاب و در نتيجهء آن در دين را بيان مىكند .
على رغم آنكه سبب يكى است ، مراحلى را مىگذراند كه از پيدا شدن شك و انحراف در قلب آغاز مىشود و با گذشتن از تكذيب به كفر پايان مىپذيرد :
الف : و اما دربارهء شك و انحراف پروردگار ما گفته است :
/ 512 «
فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ
- و اما كسانى كه در دلهاشان كجى است ، در پى متشابه آن مىافتند تا فتنه كنند و به گزارش آن برخيزند . »
زيغ چيست ؟
زيغ ، منحرف و منصرف شدن از حق است ، و اعتقاد بر آن است كه قرآن خطاى آدمى را از طريق نفسانى تفسير مىكند ، پس انسان جز بدان سبب خطا نمىكند كه در جان خود گرفتار عقدهء حقارت و خودكجبينى ، يا رسوب كردن انديشههاى ميراثى ، يا سر فرود آوردن در پيش افكار جامعهاى كه منتسب به آن است ، يا اسير فشارهاى شهوت ، يا شتابزدگى براى صادر كردن حكمى به منظور راحت شدن يا بر اثر گرفتار تنش نفسانى بودن است .
و در آن هنگام كه مشكل نفسانى آدمى بر اثر رشد اراده و ايستادگى در برابر فشارها حل مىشود ، عقل براى پرداختن به بحث و جستجوى سالم آزادى پيدا مىكند و طبيعة به معرفت مىرسد .
و گاه اين پرسش طرح مىشود : چگونه مشكل عقلى با مشكل نفسانى مىتواند ارتباط داشته باشد ، در صورتى كه مىدانيم فهم و عقل آدمى مىتواند همچون سدى در برابر آميخته شدن احكام و آرزوهاى نفس با بصيرتهاى عقل و