صورت طبيعى با اوضاع و احوال جهاد همراه است .
سورهء بقره با دعا كردن براى پيروزى نسبت به كافران پايان مىپذيرد ، و آن آرزوى بزرگى است كه پيوسته انگيزهء امت براى پيشرفت و سازندگى است ، و همچون محورى است كه گروههاى مختلف امت در پيرامون آن فراهم مىآيند و از اختلاف و پراكندگى در امان مىمانند .
شرح آيات :
[ 284 ] اصلاح امت با اصلاح افراد آن آغاز مىشود ، و اصلاح فرد با پاكيزه كردن نفس و تصحيح انگيزهها و اهداف آن صورت پذير خواهد شد .
هر كس بنا بر آنچه هدفهاى وى به او تكليف مىكند ، به عمل مىپردازد ، و به پيشامدهاى زندگى مىنگرد ، و طرز تلقى خود را از آنها بنا بر انگيزههاى خويش در نظر مىگيرد ، و قرآن حكيم مسئوليت اصلاح انگيزهها و هدفهاى شخص را در ضمن تحميل مسئوليت افكار وى ، بر او تحميل مىكند . تو آزاد نيستى كه هر گونه مىخواهى به تفكر بپردازى ، از آن رو كه بعضى از اين انديشهها ساختههايى شيطانى است كه بزرگ و بزرگتر مىشود تا به صورت كارهايى پليد درمىآيد . پس بر تو لازم است كه بر قلب خود سخت مراقب باشى تا هر انديشه پليد و هواى نفس انحرافى نتواند در آن داخل شود ، و نيز بر تو واجب است اين مطلب را بدانى كه علم و قدرت و سلطهء خدا بر تو و بر آسمانها و زمين احاطه دارد و بنا بر اين آگاهانه مواظب اعمال خود باشى .
«
لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
- آنچه در آسمانها و در زمين است از آن خدا است ، » و انسان جزئى از چيزهاى زمينى است .
«
وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ
- و اگر آنچه را كه در نفسهاى خود داريد آشكار كنيد يا پنهان سازيد ، خدا آن را با شما حساب مىكند ، پس هر كه را كه خواهد مىبخشد و مىآمرزد ، »