با اين آيه قرآن زمينه را براى بحث كردن دربارهء موضوع آينده هموار مىسازد و آن : اين كه تنها خلاف مشروع آن خلاف اصولى است كه ميان اهل دنياى تجسم يافتهء در كفّار و اهل حق وجود دارد .
تقوا ضمانت مؤكدى براى ايستادگى در برابر حالت نفاق است . در آنجا كه آدمى در درون خود به صورت يك شخص زندگى مىكند ، و در خارج تظاهر به بودن شخصى ديگر مىكند ، و كارهاى نيك را تنها به قصد ريا انجام مىدهد ، و اين همه براى آن است كه از داشتن روح تقواى درونى بهرهاى ندارد .
شرح آيات :
[ 204 ] «
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى ما فِي قَلْبِهِ
- و بعضى از مردم چنانند كه گفتار ايشان دربارهء زندگى دنيا تو را خوش آيد ، و خدا را بر آنچه در دل دارند گواه مىگيرند . » در صورتى كه :
«
وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ
- شديدترين مخاصمه كنندگانند ، » و در مجادله سخت لجاج مىورزند .
[ 205 ] «
وَ إِذا تَوَلَّى سَعى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيها وَ يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الْفَسادَ
- و چون رو گردانند ، در زمين براى تباهى كوشند و كشت و نسل را از ميان برمىدارند ، و خدا فساد و تباهى را دوست ندارد . » اينها صفات اساسى منافق است كه شمارهء آن چهار مىباشد :
اول : اين كه دربارهء آنچه به زندگى مربوط مىشود كلام شيرين و دلچسب دارد ، چنان با اشتها و آب دهان روان شده سخن مىگويد كه تو گويى از بهترين دوست قلبى خود سخن مىگويد ؛ / 363 و اين صفت از اين احساس منافق برمىخيزد كه سهم خود را از دنيا كم مىبيند ، و به همين سبب چندان شهوت و اشتهايى نسبت به آن نشان مىدهد كه همچون اشتهاى شخص گرسنه نسبت به گردهء نان است .
دوم : او دروغ مىگويد و مىداند كه دروغ مىگويد ، و براى آنكه بر دروغ