گسترده و دايمى خدا مىنگرند ، و مىدانند كه تنها خدا شايستهء دوست داشتن او و فرمانبردارى از فرمانهاى او و سر به سجده نهادن در برابر او است ، و تنها او و نه شريكان مجعول و ساختگى او است كه بايد همچون دوست و ولى و سرور پذيرفته شود .
[ 165 ] كسانى كه خرد خود را به كار نمىاندازند ، با وجود داشتن آن ، از وجود اين خرد و عقل بهرهاى عايدشان نمىشود ؛ اينان پروردگار خود را نمىشناسند ، بدان سبب كه با نظرى جامد و متحجّر به جهان هستى مىنگرند كه از حدود ظواهر آن فراتر نمىرود ، و هيچ ژرف نگرى در دلالتهاى اين ظواهر ندارند . و لذا اينان يا اصلا ايمان ندارند و يا اگر ايمانى به خدا دارند بسيار سطحى است .
/ 301 «
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ
- و پارهاى از مردم جز خدا كسان يا چيزهايى را به خدايى برمىگزينند و آنها را همچون خدا دوست مىدارند . » براى نگرش جامدى كه دارند ، مثلا ، به جاى آنكه به پرستش و نيايش خدا برخيزند كه خورشيد را آفريده و به سير آن نظم و ترتيب بخشيده ، به نيايش و پرستش خود خورشيد مىپردازند . براى چه ؟
براى آنكه تنها به ظاهر خورشيد مىنگرند بىآنكه از وجود آن به وجود خدا استدلال كنند ؛ و به همين گونه به اصحاب مال و مقام و علم نگاه مىكنند بى آنكه در اين انديشه بيفتند كه همهء آنان بندگان خدايند ، و آنكه اين نعمتها را به آنان ارزانى داشته خدا است ، و براى ايشان شايستهتر آن است كه مستقيما با خدا ارتباط برقرار كنند و نه اين كه به جانهاى خودشان اجازه دهند كه به پرستش اين ميانجيهاى نعمت الاهى بپردازند .
«
وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ
- و كسانى كه ايمان آوردهاند ، دوستى ايشان نسبت به خدا شديدتر است . » و على رغم پيدا شدن علاقهاى ميان ايشان و صاحبان مال و جاه و علم ، به خود اجازهء آن نمىدهند كه بندهء اين كسان باشند ، بلكه پيوسته مرتبط با خدا با