شدت يافتن اختلافات
[ 115 ] اختلافات موجود ميان دينها بزرگ نيست ، و صاحبان منافع مادّى به خاطر بهره بردارى از اين اختلافات آنها را بزرگ نشان دادهاند . از اين جمله است اختلاف قبله ، كه خدا در / 241 آسمان و زمين و در مشرق و مغرب همه جا خدا است .
«
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ
- و خاور و باختر خدا را است ، پس به هر كجا رو كنيد همان جا رو به خدا است ، و خداوند شنوا و داناست . » واسع و گسترده قدرت است و قدرت او همهء جهات را شامل مىشود ، و نسبت به آن كس كه در شرق يا غرب رو به او مىكند دانا است ، و آنچه در نزد خدا مهم است تسليم به او بودن و مخالفت كردن با شهوات زودگذر به خاطر او است ، نه دليلى كه مردمان پروردگار خود را با رو كردن از آن روى عبادت مىكنند . اين همه از قضاياى غير اساسى است كه طرفهاى اختلاف آنها را براى دست يافتن به منافع مادى از طريق اختلافات بزرگ جلوه مىدهند .
[ 116 ] و از امور منفى وسيعى كه بنى اسراييل گرفتار آنها شدند ، و بر ما است كه از آنها دورى گزينيم ، شرك به خدا است :
«
وَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً
- و گفتند : خدا براى خود پسرى برگزيد . » و اين برخاستهء از طرز تفكر كمدامنهء آنان بود كه نمىتوانستند ميان نبوّت ( پيامبرى ) و بنوّت ( فرزندى ) فرق بگذارند و چنان مىپنداشتند كه بالا بودن درجهء نبى و پيامبر و صورت گرفتن بعضى از معجزهها به دست وى ، او را فرزند خدا مىسازد .
«
سُبْحانَهُ بَلْ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
- منزه و پاك است خدا ! بلكه هر چه در آسمانها و زمين است از او است ، » و چيزى در آفرينش نزديكتر به خدا از چيزى ديگر نيست .
«
كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ
- و همه فرمانبردار اويند . »