شرح
قوله : فقطباها المعدّل قطبا افقه : زيرا دائرهء افق در اين منطقه با دائره معدّل منطبق مىشود قهرا دو قطب معدّل همان دو قطب افق است .
قوله : و لا طلوع و لا غروب الّا بالحركة الخاصّة : يعنى كرهء آفتاب در اين منطقه هرگز طلوع و غروب ندارد مگر به حركت خاصّه كه از آن به حركت ثانيه نام مىبرند و مقصود از آن حركت غير فلك الافلاك است مثل حركت فلك خارج مركز .
[ فصل پنجم : شرح صبح و شفق ]
متن : الفصل الخامس فى الصّبح و الشّفق بيّن فى الاجرام انّ الشّمس مأة و ستّة و ستّون مثلا للارض و ربع و ثمن فالمستضئ اكثر من نصفها دائما ، و ظلّها مخروط يلازم رأسه منطقة البروج و ينتهى فى فلك الزّهرة و النّهار مدّة كون المخروط تحت الافق و اللّيل مدّة كونه فوقه ، فاذا ازداد قرب الشّمس من شرقى الافق ازداد ميل المخروط الى غربيّة و لا يزال كذلك حتّى يرى الشّعاع المحيطة به .
ترجمه : فصل پنجم در بيان صبح و شفق در علم اجرام و ابعاد بيان شده كه كره آفتاب صد و شصت و شش برابر زمين و ربع و ثمن آن است ، در نتيجه بيش از نصف زمين بواسطهء نور آن دائما روشن مىشود .
و سايهء زمين به صورت مخروطى بوده كه قاعدهاش به طرف آفتاب ، و رأس آن به طرف منطقة البروج است و در فلك زهره بانتهاء مىرسد .
و تا ما دامى كه مخروط در تحت افق است روز و زمانى كه فوق آن آيد شب فرامىرسد ، و زمانى كه آفتاب به نصف شرقى افق نزديك مىشود سايه مخروطى زمين به طرف نصف غربى افق مايل شده و پيوسته سايه در اين بخش از افق بوده تا شعاعى كه به آن محيط است ظاهر شده و رؤيت گردد .