حركت متشابهه : آنست كه نقطه متحرّك بدور فلك محيط آن را در ازمنه متساوى طىّ كند بطوريكه در ازمان متساوى قوسهاى متساوى قطع شود و « حركت مختلفه » آن است كه چنين نباشد .
قوله : الّا حركة حامل القمر الخ : حاصل مقصود مرحوم مصنّف آنست كه :
حركت فلك در چهار مورد بدور مركز خود متشابه نيست بلكه بدور نقطه ديگرى چنين مىباشد :
1 - حركت حامل قمر : اين فلك بدور مركز عالم حركتش متشابه است با اينكه قياس مقتضى است بدور مركز خود حركتش متشابه باشد .
2 - فلك حوامل كرات علويه : كه حركت آنها بدور نقطه معدّل المسير كه از مركز آنها خارج است متشابه مىباشد و آن نقطهايست كه فاصلهاش از مركز حامل به قدر فاصله حامل از مركز عالم است و بعبارت ديگر مركز حامل بين مركز عالم و اين نقطه قرار گرفته است .
3 - فلك حامل زهره : كه آن نيز حركتش بدور نقطه معدّل المسير متشابه است .
4 - فلك حامل عطارد : كه آن نيز حركتش بدور نقطهاى متشابه است كه بين مركز عالم و مركز فلك مدير قرار گرفته و به آن نيز نقطهء معدّل المسير مىنامند .
[ شرح حركت فلك تدوير در قمر ]
متن : و حركة اعلى تدوير القمر الى المغرب و اسفله الى المشرق و المتحيّرة بالعكس فيعرض لها الاستقامة و الاقامة و الرّجوع لموافقة حركة مراكزها لمراكز تداويرها و تكافؤها و زيادة الاولى .
ترجمه : و حركت قسمت اعلاى تدوير قمر از مشرق به مغرب و جانب اسفلش از مغرب بمشرق است و در كواكب متحيّره به عكس است يعنى اعلاى تدوير آنها از مغرب بمشرق و اسفل آن از مشرق به مغرب است در نتيجه براى اين كواكب حالت استقامت و اقامه و رجوع حادث مىشود زيرا حركت مراكز اين كواكب با مراكز تداويرشان موافق مىشود در نتيجه حالت استقامت حادث مىشود و گاه است كه حركت مراكز آنها با مراكز تداوير مقابل و مكافى شود ، ازاينرو حالت اقامت پيش مىآيد و زمانى حركت مراكز ايشان بيشتر از حركت مراكز تدوير بوده ، لذا اينطور