گندم بايد داد . [ 1 ] و در غير اين چهار سگ چيزى لازم نيست .
پنجم : خوك [ 2 ] كسى كه خوردن گوشت او را حلال داند چه قيمت آن را بايد داد ، و همچنين قيمت شراب او را اگر تلف كند بايد داد .
خاتمه در بيان كفّارهء قتل و تحقيق عاقله ،
و در آن دو بحث است :
بحث اوّل : در كفارهء قتل
بدان كه در كشتن مسلمان به ناحقّ و آنكه در حكم مسلمان باشد از اطفال ايشان و اگرچه در شكم باشند و ديوانگان و غلامان ايشان از روى عمد يا خطا يا شبيه بهعمد واجب است كفّاره بدهد ، چنانچه در بحث كفّاره مذكور شد . و اگر ولىّ مقتول به خونبها راضى نشود و او را عوض مقتول بكشد آيا كفّاره واجب است يا نه ؟ در آن خلاف است ، اقرب آن است كه واجب است [ 3 ] و از مال او بيرون بايد كرد . و همچنين هر گاه كسى كارى كند كه به سبب آن شخصى كشته شود ، مثل آنكه سنگى در جايى كه ملك او نباشد انداختن يا كاردى آنجا گذاشتن موجب كفّاره است . [ 4 ] و اگر جماعتى در كشتن شخصى شريك شوند بر هريك از ايشان كفّارهء عليحده واجب است ، و همچنين در كشتن مسلمانى كه ميان كفّار باشد و ندانسته كشته شود نيز كفّاره واجب است ، و در كشتن جهودان و ترسايان و غير ايشان از اصناف كفّار خواه به شرايط ذمّه گردن نهاده
هامش
[ 1 ] مشكل است و قيمت بعيد نيست . ( يزدى )
[ 2 ] در خوك و خمر قيمت لازم است به شرط آنكه ذمّى به شرايط ذمّه باقى باشد . ( تويسركانى )
[ 3 ] خالى از اشكال نيست . ( يزدى )
[ 4 ] وجوب كفّاره در اين صورت معلوم نيست بلكه مقتضاى اصول و قواعد شرعيّه عدموجوب است مگر در صورتى كه صدق قاتل بر آن شخص شود و بگويند در عرف او را كشته است . ( تويسركانى )
* مشكل است بلكه اظهر عدم وجوب است . ( يزدى )