نتيجه شده ولى علوم جديد تا حال ما را به اين نتيجه رسانيدهاند كه به طور قطع نمىتوان حكم كرد كه وضع
A
وضع مفروض
B
را در پى دارد ، ممكن است وضع جهان در لحظهء بعد از وضع
A
به شكل
B
يا
C
يا
D
يا وضع ديگرى باشد ، ما نمىتوانيم به طور قطع وضع آتى را پيشبينى كنيم ( بر خلاف دانش قديم كه مىگفت با داشتن وضع
A
به طور قطع مىتوان وضع آتى
B
را پيشبينى كرد ) وضع آتى محتمل است
C
و يا وضع ديگرى باشد . علوم ما توانايى يافتهاند كه بگويند احتمال وقوع هر يك از حالات
B
يا
C
يا
D
يا . . . چقدر است ( حساب احتمالات ) ، خلاصه علم به يقين ، راز آفرينش و سرغيب است و هيچ محرم دل را در آن حرم راه نيست . مثالى بياوريم : راديوم يا گوهر شبچراغ جسمى است كه مدام نور و گرما از آن تراوش مىكند ، در نتيجهء اين فيضان نور و حرارت ، اتمهاى راديوم يكايك تبديل به اتمهاى سرب و هليوم مىشوند و چون سرب و هليوم از راديوم سبكترند لذا به مرور زمان از وزن قطعهء راديوم كاسته مىگردد . موضوع كلام ما اين نكته است كه كاهش وزن قطعهء راديوم در طول زمان بر طبق فرمول عجيبى انجام مىپذيرد كه به آن اشاره مىكنيم : شهرى را در نظر بگيريد كه همهء زنان آن نازا باشند و به فرض ، يك درصد ساكنان آن در هر سال به سراى نيستى بروند به شرط اين كه مرگ ايشان كاملًا ناگهانى و تقديرى بوده به هيچوجه وابسته به سن و سالشان نباشد حساب معلوم مىكند كه كاهش شمارهء ساكنين چنين شهرى نظير كاهش شمارهء اتمهاى تكه راديوم سابق الذكر است . همچنين مىتوانيد لشكرى را تصور بفرماييد كه زير باران گلولهء دشمنى قرار گرفته باشد كه بدون رؤيت و اطلاع صحيح از موضع ، حريف به طرف ايشان تير خالى كند . بديهى است با اين فرض اصابت گلوله به افراد لشكر فقط بر حسب اتفاق و تقدير خواهد بود . كاهش شمارهء اين لشكر نيز مانند كاهش اتمهاى يك قطعه راديوم است . به عبارت ديگر ، اتم راديوم بر اثر مرور زمان و رسيد به عمر طبيعى و يا مواجه شدن با اتفاق ديگرى از ميان نمىرود بلكه فقط و فقط دست تقدير است كه او را به سراى نيستى مىفرستد حال فرض كنيم كه در اتاق ما تكه راديومى شامل 2000 قطعه اتم قرار داشته باشد علوم جديد به آسانى حساب مىكنند كه احتمال اين كه پس از يك سال شمارهء اتمهاى قطعه راديوم مزبور 1999 يا 1998 يا . . . شود چقدر است ولى در عين حال به