ولى از لحاظ نتيجه و مدلول ، عين مسلك شكاكان است .
پيرهون ، شكاك معروف يونان از جمله ادلهاى كه بر مدعاى خود اقامه كرده ، اختلاف كيفيت ادراك انسان و حيوان و انسانها نسبت به يكديگر و هر انسانى در حالات مختلف بود ؛ ولى با اين تفاوت كه پيرهون نتيجه گرفت : پس ما نبايد معتقد باشيم كه آنچه ادراك مىكنيم حقيقت است ، بلكه بايد تمام ادراكات خود را با ترديد تلقى كنيم ؛ ولى نسبيون جديد نتيجه مىگيرند : پس آنچه ما ادراك مىكنيم حقيقت است ؛ ولى نسبى است ؛ يعنى حقيقت نسبت به اشخاص ، مختلف است .
دقت در اين مطلب روشن مىكند كه نتيجهء نسبيون جديد غلط است و اساساً حقيقت نسبى معنا ندارد ، زيرا در مثال بالا كه دو نفر يك جسم را با دو كيفيت مختلف مىبينند ، خود آن جسم در واقع و نفس الامر يا داراى يكى از آن دو كيفيت مختلف خواهد بود و يا اين كه هيچ يك از آن دو كيفيت را نخواهد داشت و داراى كيفيت ثالثى خواهد بود و البته ممكن نيست در آنِ واحد داراى هر دو كيفيت مختلف باشد : در صورت اوّل ، ادراك يكى از دو نفر خطاى مطلق است و ادراك ديگرى حقيقت مطلق و در صورت دوم هر دو خطاكارند و در هر صورت حقيقت نسبى نامعقول است .
بعضى از دانشمندان مانند بركلى اختلاف ادراكات را دليل بر عدم وجود خارجى مدركات دانستهاند و بعضى ديگر از دانشمندان مانند دكارت و جان لاك « 1 » و پيروان اين دو ، اختلاف ادراكات را فقط منحصر به مورد خواص ثانويهء اجسام دانسته ( مانند بو ، رنگ ، شكل ظاهرى و طعم و مزه ) و اين خواص را ذهنى و غير خارجى مىدانند .
ولى مطابق عقيدهء نسبيون كه براى مدركات ، وجود خارجى قائلند ، نتيجهء ادلهء آنها مدعاى شكاكان است كه مىگويند : « حقيقت است ؛ ولى نسبى است » ، بلكه چنانكه گفته شد ، حقيقت نسبى اساساً بىمعنا است . على اىّ حال نسبيون جديد در باب « ارزش معلومات » مطلب تازهاى علاوه بر آنچه شكاكان قديم گفتهاند ، ندارند . ماترياليسم ديالكتيك مدعاى نسبيون را در باب حقيقت مىپسندد و در عين حال از شكاك بودن احتزار دارد . طرفداران ماترياليسم ديالكتيك حقيقت نسبى را طبق اصول مادى و منطق ديالكتيك خود را به طرز ديگرى
هامش
( 1 ). 1 . JohnLock