جعل كند ؛ تعريف يك حقيقت بيان مفهوم كامل آن حقيقت است نه بيان سليقه و ذوق شخصى و يا گروهى .
پاسخ به انتقاد فليسين
در پاسخ به فليسين شاله در مورد انتقادى كه به تعريف قدماى از فلاسفه كرده بايد گفت :
واقع و نفس الامر اعم از خارج و ذهن است و هر چيزى در ظرف خودش و در انطباق با واقع و نفس الامر خود ، حقيقى مىباشد ؛ مثلًا حقايق تاريخى در همان ظرف خودشان صادق مىباشند ، براى تعيين صدق و كذب وقايع تاريخى بايد به شناخت واقعيتهاى موجود در همان زمان بپردازيم و قراين و شواهد تاريخى و عينى آن واقعه را مورد مطالعه قرار دهيم تا بتوانيم آن حادثهء تاريخى را آنچنانكه بوده است بشناسيم .
در مورد رياضيات نيز بايد مسائل رياضى با حاق ذهنى دقيق رياضىدان و طبق معيارى كه خود ذهن براى رياضيات تراشيده است ، منطبق شود نه با حقايق خارجى تا گفته شود رياضيات در خارج موضوع ندارد و لذا اصول و تجربيات ذهنى براى كشف صحت و سقم مسئلهء رياضى ساخته شده است .
اين كه گفته مىشود موضوع خارجى براى ما جز يك رشته احساس و صورتهاى علمى چيزى نيست ، در صحت آن شكى نيست ، چون ما علم به واقعيت خارجى داريم ، نه اين كه واقعيات خارجى را واجديم . بدون ترديد علم به واقعيتهاى عينى به صورت تصوير ذهنى مىباشد ؛ اما اين صور ذهنى كاشفيت از خارج دارند ؛ يعنى صورت محض و خالص نيستند ، بلكه تصويرى از واقعيتهاى خارجى مىباشند ، به همين دليل نشان دهندهء خارج هستند .
بنابراين هر مفهومى كه در ذهن ما است اگر با واقع و نفس الامر منطبق باشد ؛ يعنى انطباق مفهوم ذهنى بر گرفته از متن خارج باشد كه به وسيلهء اندامهاى حسى به صورت روشن و خالص وارد حوزهء ذهن گرديده ، حقيقت است و گرنه باطل و پوچ خواهد بود و بدين دليل ، علوم تجربى در واقع انعكاسى از قانونمندىها و كشف خواص اشيا است . پس اگر با ظرف خارج سازگار باشد ، آن تصويرهاى ذهنى ، حقيقت خواهد بود و گرنه پوچ و بىخاصيت است .
3 . ويليام جيمز ، « 1 » روان شناس و فيلسوف معروف آمريكايى و يكى از مؤسسين فلسفهء
هامش
( 1 ). 1 . WilliamJames