نسبت ، چنان كه روشن است مستقيماً از خارج و واقعيت گرفته نشدهاند ، زيرا هرچه در خارج محقق است نسبت ضرورت را دارد . بلى ممكن است فعلى در ظرف علم صفت رجحان را پيدا كند كه حال فعلى است كه از مرحله تساوى بيرون آمده و به حد ضرورت نرسيده باشد آن گاه اين نسبت اگر به فعل متعلق شود رجحان فعل « استحباب » و اگر به ترك متعلق شود رجحان ترك « كراهت » خواهد بود و در عين حال اين دو نسبت « استحباب و كراهت » ميان اهل اجتماع دوش به دوش سه نسبت ديگر « وجوب و حرمت و اباحه » كار مىكند .
4 . اعتبارات در مورد تساوى طرفين
ما يك سلسله اعتبارات با لحاظ تساوى طرفين نيز داريم كه در ميان افراد متساوىالحال - بدون رياست و مرئوسيت - از راه حاجت اجتماع اعتبار شدهاند مانند اقسام مبادلهها ، ارتباطها ، حقوق متعادله اجتماعى كه حاجت به شرح تفصيلى ندارد .
و بايد دانست كه اعتباريات باب رياست و مرئوسيت در اين باب نيز مانند امر و نهى و جزاى خوب و بد در اين مرحله نيز قابل جريان است . ولى چيزى كه هست امر و نهى در اينجا تكيه به مولويت ندارند ، بلكه به خوبى و بدى فعل و همچنين جزاى به خود فعل متكى است و از اين رو اين اوامر و نواهى را مولوى نمىگويند بلكه ارشادى مىنامند ؛ يعنى اين گونه اوامر و نواهى به فايده فعل دلالت و هدايت مىنمايند ؛ مثلًا مىگوييم فلان كار را بكن تا سعادت يا فلان فايده را بيابى .
ارتباط اعتباريات با حقايق مترتبه به آنها يا كيفيت ارتباط علوم مجعول انسان با خواص واقعى آن
چنان كه در آغاز مقاله گفته شد گفت و گوى ما در علوم اعتباريه در سه بخش مىباشد :