مىدارد كه « اجل مسمى » نزد اوست و اين در حالى است كه در جاى ديگر فرمود :
« ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ »
« 1 » . يعنى آنچه كه نزد او موجود و حاضر است ، هيچگونه تمامى ، تغيير و كون و فساد عارضش نخواهد شد و در نتيجه از گزند زمان و حوادث شب و روز درامان خواهد بود .
بنابراين « اجل مسمى » ظرف محفوظ ثابتى است كه مظروفى بدون هيچگونه تغيير و نيستى در آن مستقر مىگردد . خداوند مىفرمايد :
« إِنَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَ الْأَنْعامُ حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ »
« 2 » . بنابراين خبر از « اجلى » داده كه براى زينت زمين قرار داده شده و خبر از اينكه اين موضوع به امر الهى محقّق مىگردد . حيات دنيا نيز همينطور است ؛ يعنى امرى الهى وجود دارد كه اجل دنيوى بدان محقّق مىشود . پس اجل همانطور كه آيهء
« ثُمَّ قَضى أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ »
به آن اشاره دارد بر دو نوع است و يا حداقل يك نوع دووجهى : اجل زمانى دنيوى و امر الهى .
از همين جا مىتوان فهميد كه « اجَل مُسمى » از عالم امر است و نزد اوست و همانگونه كه لفظ « عند » مىرساند اصلًا حاجب و مانعى در آنجا در كار نيست . 68 آيهء
« مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ »
« 3 » نيز مفيد همين معناست . 69 و از همين روى در آيات بسيارى از « اجل مسمى » به « بازگشت به خدا » و « رفتن به سوى او » تعبير شده است .
مرگ انعدام نيست بلكه انتقالى است از دنيايى به دنياى ديگر
مرگى كه خداى سبحان آن را به « حق » وصف نموده نه آن بىحسى و بىحركتى
هامش
( 1 ) . نحل ، آيه 96 ؛ آنچه در نزد شما است فانى است و آنچه در نزد خداست پايدار و باقى
( 2 ) . يونس ، آيه 24 ؛ ر . ك : ص 63
( 3 ) . عنكبوت ، آيه 5 ؛ هر كس به لقاء خدا اميدوار و مشتاق است [ بداند كه ] اجل خداوند البته فرا رسد