روايت مىتوان اشعارى به اتّحاد دو روح استفاده نمود . 22 در همان تفسير عيّاشى در ذيل آيهء مذكور روايتى در جواب سؤال از روح نقل مىكند كه امام فرمود : « همان حقيقتى است كه در مردم و جنبندگان وجود دارد » . پرسيدند آن چيست ؟ امام جواب فرمود : « از ملكوت ، از قدرت است » . 23
در تفسير قمّى از امام صادق عليه السلام در پاسخ سؤال از آيهء مذكور نقل كرده كه امام فرمود : « روح مخلوقى است اعظم از جبرئيل و ميكائيل ، و اين روح با رسول اللّه صلى الله عليه و آله همراه بود و با ائمه عليهم السلام نيز هست و از عالم ملكوت است » . 24
در تفسير عيّاشى از امام صادق عليه السلام در پاسخ سؤال از روح آمده است : « روح مخلوقى عظيم است كه از جبرئيل و ميكائيل برتر و با احدى از گذشتگان جز محمّد صلى الله عليه و آله نبوده و اكنون با ائمه است و ايشان را تسديد مىكند و هر آنچه آرزو گردد ، يافت نشود » . 25 از اين روايت استفاده مىشود كه همان روحِ مؤيّد پيامبران عليهم السلام هم ذومراتب است . 26
و در تفسير قمّى از امام صادق عليه السلام منقول است كه « روح اعظم از جبرئيل و جبرئيل خود از ملائكه است و روح مخلوقى است اعظم از ملائكه ، مگر خداوند تبارك و تعالى نفرمود :
« تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ »
« 1 » ؟ 27 و در تفسير قمّى از امام صادق عليه السلام و در كافى از امام كاظم عليه السلام نقل شده كه فرمودهاند : « به خدا قسم ما همان مأذونين ( اجازهيافتگان ) روز قيامتيم ؛ ما همان حقگويان روز حشريم » پرسيدند : اگر تكلّم نماييد چه خواهيد فرمود ؟ گفتند : « تمجيد خداى سبحان نماييم و بر پيغمبرمان درود فرستيم و شفيع شيعيان خويش گرديم و پروردگار ما اين مسئلت را ردّ نخواهد فرمود » . 28 اين حديث شريف اشاره به آيهاى دارد كه مىفرمايد :
« يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً »
« 2 » و در ضمن اشارهء اين آيهء شريفه به اتّحاد ارواح پوشيده نيست . 29
هامش
( 1 ) . قدر ، آيه 4 ؛ ملائكه و روح نازل مىشوند
( 2 ) . نباء ، آيه 38 ؛ روزى كه روح و ملائكه به صف بايستند و هيچ كس را ياراى تكلّم نيست مگر آنكه از ناحيهء حقمأذون باشد و سخن صواب گويد