( 222 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 596 - 598 .
روايت بسيار مفصلى است در فضل قرآن و تجسّم آن ، كه فقرات متن بخشى از آن است . در آخر روايت ، سعد ( راوى ) از امام عليه السلام سؤال مىكند آيا قرآن تكلّم مىكند ؟
امام عليه السلام تبسّم كرد و فرمود : « . . رحم اللّه الضعفاء من شيعتنا إنّهم أهل تسليم . ثمّ قال :
نعم يا سعد و الصلاة تتكلّم و لها صورة و خلق تأمر و تنهى . قال سعد : فتغيّر لذلك لوني و قلت : هذا شيء لا استطيع أن أتكلّم به في الناس . فقال أبوجعفر : و هل الناس إلّا شيعتنا فمن لم يعرف الصلاة فقد أنكر حقّنا . ثمّ قال : يا سعد اسمعك كلام القرآن ؟ قال سعد : قلت : بلى صلّى اللّه عليك فقال :
« إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ »
فالنهي كلام و الفحشاء و المنكر رجال و نحن ذكر اللّه و نحن أكبر » .
( 223 ) . عبارات متن در اينجا تا حدّى مجمل است . ممكن است مراد اصلى چنين باشد :
الفاظى كه از امر و نهى و شفاعت و امثال آن حكايت مىكنند منحصر به معنايى كه فقط منطبق بر احوال موجودات زنده مىشود ، نيست بلكه معنايى بس وسيعتر را شامل مىشود و آن معناى وسيع در عالم مادّه تجلّى خاصى دارد كه همان احوال معروف براى موجودات زنده است : امر و نهى و شفاعت و امثال آن . و در عالم مثال نيز تجلّى مخصوص به خود دارد و همينطور در عالم حقيقت و عقل . لذا گفتهاند كه مثلًا اطلاق لفظ « سيب » بر سيب مثالى و عقلى اطلاق مجازى نيست : مفهوم سيب معناى وسيعى را داراست كه هم بر سيب مادّى تطبيق مىكند و هم بر سيب غيرمادى ( از مثالى و عقلى ) امر و نهى و شفاعت و امثال آن هم به همين صورتند . معنايى دارند كه در لفظ معناى موجود براى موجودات زنده مشترك است ، يعنى لفظ واحدى براى افاده آن معناى وسيع و اطلاق آن بر مصاديق خود و من جمله مصداقِ مألوف و مأنوس آن ، كه همان احوال موجودات زنده باشد ، به كار گرفته مىشود و آن معناى وسيع در عالم برزخ و عالم عقل نيز متجلّى مىشود . اگر اين تقرير از كلام مرحوم