امتياز بين افراد مختلفهء آن به شدت و ضعفِ وجود برمىگردد كه درواقع امتياز و كثرت رُتبى است نه امتياز فردى به مشخّصات فرديّه ، همچون افراد نوع واحد ، و الّا مستلزم وقوع حدّ و تقدير خاصّ در خزائن خواهد بود كه منافى با مفاد آيهء مذكور است كه دلالت بر نفى حدّ و تقدير قبل از نزول مىنمايد . 7 پس در اين قِسم از موجود امرىِ غيرمحدود نيز مراتبى وجود دارد و شكّى نيست كه تنزّل امر از اين خزائن به نحو تجافى و تخليه از مكان سابق به مكان لاحق نيست ، چون خداوند سبحان فرمود :
« ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ »
« 1 » . و اين موجودات غيرمحدود چون حدّى ندارند همگى - با وجود كثرتشان - به وجودى واحد موجود بوده و جميع كمالات آن عالم را واجدند و از اعدام و نقايص كه از لوازم عالم مادّه و امكان است منزهاند . امر هميشه از مرتبهاى به مرتبهء ديگر تنزّل مىكند تا اينكه مشرف به عالم اجسام مىگردد و در عين حال در جميع مراتب و مراحل بر همگى كمالات مشتمل ، و از نواقص مبرّاست ؛ در نتيجه اين وجدانِ كمالات در هر مرتبهاى دائر مدار مقتضاى همان مرتبه از قوّت وجود و ضعف آن است و در اين مراتب مختلفه حجاب و غيبوبتى نيست ، بلكه اشعهء كلّ از كلّ بر كلّ واقع است و از كلّ بر كلّ منعكس گشته است . 8
طهارت و قدس موجودات عالم امر
پس موجودات عالم امر انوارى پاكند و از همينجاست كه خداوند سبحان روح را كه از عالم امر است - به طهارت و قدس وصف نموده :
« وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ »
« 2 » و
« قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ »
« 3 » . و در آيهء ديگر خداوند سبحان اين معنا را از زبان ملائكه
هامش
( 1 ) . نحل ، آيه 96 ؛ آنچه در نزد شماست فناپذير و تمامشدنى است و آنچه در نزد خداست باقى و پايدار
( 2 ) . بقره ، آيه 87 ؛ و او ( عيسى عليه السلام ) را به روحالقدس مؤيّد نموديم
( 3 ) . نحل ، آيه 102 ؛ بگو اين آيات را روحالقدس نازل كرد