است و در جاى ديگر فرمود :
« وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً »
« 1 » كه فهميده مىشود « فضل » از رحمت و در واقع نوعى رحمت بدون استحقاق است . خداوند سبحان فرمود :
« وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ »
« 2 » پس اين رحمت مكتوبِ براى متّقين كه هيچ شيئى گنجايش آن را ندارد همان « مزيد » است ، و اگر در اين آيات تدبّر كنيم كه
« فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بابٌ باطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ »
« 3 » و
« أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ »
« 4 » و
« إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ »
« 5 » و
« وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ »
« 6 » درمىيابيم كه رحمت به وجهى همان بهشت است و بلكه بهشت مرتبهاى از مراتب رحمت است .
فصل 15 : در دوزخ
آيات وارده در اخبار از دوزخ و تفاصيل آن [ در حدود چهارصد آيه ] بيشتر از آيات وارده دربارهء بهشت است و به جز دوازده سوره از سورههاى قصار در بقيّه به نحوى از تصريح يا تلويح از آن ياد شده است . و على اىّ حال ملخّص احوال دوزخيان آنكه از حيات حقيقى اخروى محرومند . خداى سبحان مىفرمايد :
« قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ »
« 7 » و
« إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ »
« 8 » و
« وَ مَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ »
« 9 » در حالى كه خداى
هامش
( 1 ) . نور ، آيه 21 ؛ و اگر فضل و رحمت خدا شامل حال شما نبود احدى از شما [ از گناه و زشتى ] پاك و پاكيزه نشدى
( 2 ) . اعراف ، آيه 156
( 3 ) . حديد ، آيه 13
( 4 ) . اعراف ، آيه 49
( 5 ) . همان ، آيه 56 ؛ به درستى كه رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است
( 6 ) . ق ، آيه 31 ؛ [ و آن روز ] بهشت را براى اهل تقوا نزديك آرند تا هيچ دور از آن نباشند
( 7 ) . ممتحنه ، آيه 13 ؛ [ جهودان ] از عالم آخرت بهكلّى مأيوسند ، چنانكه كافران از اهل گورستان نوميدند
( 8 ) . يوسف ، آيه 87 ؛ بهدرستى كه جز كافر هيچ كس از رحمت خدا نوميد نيست
( 9 ) . حجر ، آيه 56 ؛ [ ابراهيم گفت ] آرى هرگونه به جز مردم [ نادان مادّى ] گمراه ، هيچكس از لطف خدا نوميد نيست