بيان كردهايم ، ندارد ؛ زيرا همانطور كه خواهد آمد ، اين آيه تكريمى را كه تنها از آنِ مؤمنان است ، از غير آنان نفى مىنمايد . در حقيقت اين آيه تصديقى است براى اين قانون خداوندى كه مىگويد : « جزا در گرو اعمال است و نفس هر چه از خوبىها كسب نمايد به نفع او خواهد بود و هر چه از بدىها ، به ضرر خويش » و چون اين گروه در دنيا در مقابل خداوند بر خويشتن حجابى افكندند ناچار در روز قيامت نيز بايد مصداقش آشكار گردد و اين همانند آن سخن خداست كه :
« يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطِيعُونَ * خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَ قَدْ كانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَ هُمْ سالِمُونَ »
« 1 » 134
« قيامت » محيط است بر دنيا و برزخ
بطلان اسباب و زائلگشتن حجابها و آشكارشدنِ باطنى كه محيط به ظاهر و مقوّم آن است ، همه شاهدند كه « قيامت » محيط بر اين نشئه است ، محيط بر آنچه در آن موجود است و يا به دنبال آن خواهد آمد .
باطن ، ظاهر را داراست و ظاهر نزد او حاضر است لكن عكس آن صحيح نيست .
و اين همان گفتهء خداست كه :
« وَ يَقُولُونَ مَتى هُوَ قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً »
« 2 » و
« فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا »
« 3 » و
« وَ أُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ »
« 4 » و
« وَ ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ »
« 5 » و
« يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً
هامش
( 1 ) . قلم ، آيههاى 42 - 43 ؛ [ ياد كنند ] روز سختى را كه دامن به كمر زنند [ و با كمال جهد بر نجات خود بكوشند و سودى نبرند ] و به سجده خوانده شوند و نتوانند . چشمانشان ذليل و ترسان و ذلّت و حسرت آنها را فرا گرفته و از اين پيش [ در دنيا ] با تن سالم به طاعت خدا خوانده شوند [ و اجابت نكردند ]
( 2 ) . بنىاسرائيل ، آيه 51 ؛ باز گويند كه اين وعده كى خواهد بود ، بگو باشد كه ديرى نپايد
( 3 ) . ملك ، آيه 27 ؛ چون كافران آن عذاب سخت را نزديك خود به چشم خود مشاهده كنند ، رخسار آنها [ از خوف ] زشت و سياه شود
( 4 ) . سبأ ، آيه 51 ؛ ر . ك : ص 76
( 5 ) . نحل ، آيه 77 ؛ ر . ك : ص 21