جهان چگونه آفريده شد ؟
سؤال : با اينكه وجود خداوند جلّ و علا نامحدود و قبل از خلق عالم محدود ، همهجا بوده ، پس چگونه جهان را آفريد ؟ آيا در وجود خود كه ناممكن است ؟ و اگر خارج از وجود اقدس خودش كه لازم مىآيد خودش با آن عالم نباشد ؟ يا آن كه خودش - العياذباللَّه - عين موجودات است اين هم كه همان عقيدهء فاسد « وحدت وجود » است ؟ پس حضرت حق چگونه جهان را آفريده كه با وجود اقدس خودش تزاحمى نداشته باشد ؟
جواب : اصولًا طرح سؤال به شكل غيرصحيحى به عمل آمده است . مثلًا در مقدمه گفته شده است : « با اينكه وجود خداوند جلّ و علا نامحدود و قبل از خلق عالم همه جا بوده » ، در صورتى كه اولًا ، قبل از خلق ، نه « جاى » معنا دارد و نه « همهجا » و ثانياً ، همهجا بودن خدا متفرع شده به نامحدود بودن وجودش ؛ يعنى وجود خدا جسمى داراى حجم نامتناهى فرض شده كه مطلق مكان را اشغال كرده و جايى براى ديگران نگذاشته باشد ! در حالى كه وجود مقدس خداوند از ماده و جسميّت و حجم منزّه است . بنابراين براى او نه مكان مىشود فرض كرد و نه زمان و وجودش نه داخلى دارد و نه خارج . . . و نه داخل چيزى مىشود و نه خارج از چيزى ، زيرا اينها همه نسب و عوارض جسمانى هستند و از اين روى مخلوقات نه در داخل خدا و نه خارج از خداوند و نه خدا عين مخلوقات است ، زيرا وى آفريدگار است و مخلوقات