نشده و در بعضى از اخبار هست كه خداوند روز قيامت از حيوان شاخدار قصاص حيوان بىشاخ را مىگيرد . و روى هم رفته از كتاب و سنت درمىآيد كه در جهان آفرينش و نظامى كه در آن جارى است واقعهاى بىمصلحت نيست ، خواه ما بدانيم يا ندانيم .
مرقوم داشته بوديد : « خلاصه عرض بنده و ناراحتيم از اين است : 1 . در دنيا ظلم هست و اكثراً قصاص هم نمىشود ؛
2 . مبادا اين كار در آخرت نيز باشد و براى آنها ( حيوانات ) كه مظلوم مىشوند در روز جزا پاداشى نباشد . چرا ظلم مىشود در حالى كه ظلم از اول كار غلطى است . »
اما اينكه فرمودهايد اكثراً در ظلم قصاص نمىشود ، اكثر آنچه ظلم ناميدهايد ، شرّ است نه ظلم و قصاص در ظلم است نه در مطلق شرّ و در مورد شرور مصالح و حكمى است راجع به نظام آفرينش عموماً يا خصوصاً و در مواردى كه حقيقتاً ظلم است و پايمال مىشود ، اگر قصاصى در دنيا هست فبها و اگر در دنيا نشد . طبق وعدههاى صريح خداوندى در آخرت خواهد بود ؛
« إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ » *
.
و اما اينكه براى حيوانات مظلوم در روز جزا پاداشى هست يا نه ؟ خداوند عزّ اسمه روز جزا را « يومالدين » و روز جزا ناميده و حشر حيوانات را صريحاً تذكر داده و لازمهء آن پاداش مىباشد ولى چگونگى حكمى را كه خواهد فرمود براى ما بيان نفرموده است . همين قدر فرموده است كه
« لا ظُلْمَ الْيَوْمَ »
« 1 » .
والسلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته
ذوالقعده 96 ه .
هامش
( 1 ) . غافر ، آيهء 17