نخواهد دميد .
پاسخ : جاى ترديد نيست كه اديان آسمانى سازمان دعوت خود را تا حدى روى مسئوليت تكليفى و پاداش اعمال ( يعنى روز جزا ) گذاشتهاند و مخصوصاً ( در ميان آنها ) آيين مقدس اسلام اساس دعوت خود را روى سه اصل گذاشته كه اعتقاد به معاد سوم آنهاست .
چنان كه اگر كسى در معاد ترديد داشته باشد ، مانند كسى كه توحيد يا نبوت را نپذيرد ، داخل حريم دين نشده و از جرگهء مسلمين بيرون است ، و از همينجا اندازهء اهميتى كه اسلام به اعتقاد به معاد - مانند اعتقاد به توحيد و نبوت - مىدهد ، روشن است .
و با توجه به اين نكته كه اسلام آرمان تعليم و تربيت خود را احياى فطرت انسانى ( به وجود آوردن انسان طبيعى ) قرارداده است ، مىتوان به اين حقيقت پى برد كه اسلام اعتقاد به معاد را يكى از اركان حياتى انسان طبيعى نشان مىدهد كه هيكل انسان حقيقى بدون آن مانند تنى است بىروح كه مبدأ هر سعادت و فضيلت انسانى را از دست داده باشد .
و باز جاى ترديد نيست كه معارف و قوانين اسلامى يك سلسله مواد خشك و بىروح نمىباشد كه به منظور سرگرمى مردم يا به مقصد تعبد و تقليد خشك و خالى تنظيم شده باشد ، بلكه مجموعهاى از مواد اعتقادى و روحى و عملى مىباشد كه با كمال تشكل و ارتباطى كه در ميان اجزاى خود دارد ، به عنوان برنامهء زندگى انسان و با در نظر گرفتن نيازمندىهايى كه آفرينش انسانى از خود نشان مىدهد تنظيم شده است ، چنان كه آيات قرآنى ذيل بهترين گواه اين مطلب مىباشد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ »
« 1 » .
هامش
( 1 ) . انفال ، آيهء 24