واقع لازمالاجراست ؛ اگرچه مخالف خواست اكثريت يا اتفاق مردم باشد . به هر حال در نظر اسلام حق مطاع علىالاطلاق است و محكوم هيچ خواسته و آرمان ديگرى نمىشود
« فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلالُ »
. « 1 » خداى متعال در كتاب آسمانى خود مىفرمايد : از حق كه بگذرى غير گمراهى چيزى نيست . و نيز مىفرمايد : اگر حق مانع دلخواه مردم شود نظام آفرينش جهان به هم مىخورد
« وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ »
. « 2 » اين حقيقت كه در اسلام محترم و بدون چون و چرا لازم الاتباع مىباشد ، مطابق قضاوت وجدانى انسان است و بىترديد نمىتوان انسانى پيدا كرد كه وجدان او لزوم پيروى حق را تصويب نكند يا حقكشى را بد نشمارد .
آرى در جامعهء بشرى مخالف حق در مقام عمل بسيار است و حق كشى مصاديق زياد دارد ولى اغلب كسانى كه از حق سرپيچى مىكنند گاهى كه براى كار نادرست خود نكوهش و سرزنش مىشوند در مقام توجيه عذرى پيش مىكشند و در حقيقت مىخواهند با آن عذر كار خود را به حق تطبيق نمايند ، پس در هرحال مسئله « لزوم پيروى حق » اصلى است عقلايى و مسلم .
اصل سوم : انسان در شاهراه زندگى بايد روش تعقل را پيش گيرد ، نه روش احساس و عاطفه را ، زيرا تنها خصيصهاى كه انسان را از ساير حيوانات جدا مىسازد و او را نوعى مشخص و مستقل قرار مىدهد اين است كه با نيروى خرد مجهز است و دربارهء هر كارى كه مىخواهد انجام دهد تصميم مىگيرد ، مىتواند با همان نيروى خرد خير و شرّ و نفع و ضرر واقعى آن را بسنجد و در صورتى كه مطابق مصلحت واقعيش باشد تصميم به انجام آن بگيرد و در غير آن صورت احساسات و عواطف
هامش
( 1 ) . يونس ، آيهء 22
( 2 ) . مؤمنون ، آيهء 71