راه قانون دينى به دست آورده مىتواند در محيط زندگى ويژهء خود هرگونه تصرفاتى ( البته در سايهء تقوا و با رعايت قانون ) كند ، مىتواند از مال خود تا حدى كه مصلحت مىبيند و دلش مىخواهد در وضع زندگى خود هرگونه توسعه داده و از بهترين خوراك و پوشاك و خانه و اثاث استفاده نمايد ، يا از بخشى از آنها صرف نظر كند ، و نيز مىتواند از حقوق حقهء خود در برابر هر تجاوز و ادعايى دفاع كرده و موجوديت زندگى خود را نگهدارى نمايد ، يا به مصلحت وقت از دفاع خوددارى كرده و از بعضى از حقوق خود چشم بپوشد و نيز مىتواند در راه كسب مخصوص خود فعاليت كرده و حتى روز و شب كار كند ، يا طبق صوابديد خود روزى دست از كار كشيده و به مهم ديگرى بپردازد ، همچنين ولى امر مسلمين كه از ديدگاه اسلامى تعيّن پيدا كرده باشد ، نظر به ولايت عمومى كه در منطقهء حكومت خود دارد و در حقيقت سر رشتهدار افكار جامعهء اسلامى و مورد تمركز شعور و ارادهء همگانى است ، تصرفى را كه يك فرد در محيط زندگى خود مىتوانست بكند ، او در محيط زندگى عمومى مىتواند انجام دهد .
او مىتواند در سايهء تقوا و رعايت احكام ثابتهء دينى مقرراتى مثلًا براى راهها و معابر و خانه و كاشانه و بازار نقل و تحويل و كسب و كار و روابط طبقات مردم وضع نمايد ؛ مىتواند روزى امر به دفاع نموده و در تجهيزات لشكر و هرگونه مقدمات لازمهء آن تصميم گرفته و به موقع اجرا بگذارد ، يا وقتى نظر به صلاح مسلمين ، از دفاع خوددارى كرده و معاهدههاى متناسب منعقد سازد .
مىتواند در پيشرفت فرهنگ مربوط به دين يا به زندگى مرفّه مردم تصميماتى اتخاذ كرده و دست به عمليات وسيعى بزند يا روزى چند رشتهاى از معلومات را پس زده و از رشتهء ديگرى ترويج كند .
خلاصه ، هرگونه مقررات جديدى كه در پيشرفت زندگى اجتماعى جامعه مفيد باشد و به صلاح اسلام و مسلمين تمام شود مربوط به اختيارات والى است و هيچگونه
بررسى هاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 85
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٨٥