شكاف كوهها مىآرميدند تأمين كند ، هرگز براى زندگى پر تشريفات امروزى كافى نيست . مقررات روزهايى كه با چماق يا تبرزين جنگ مىكردند ، براى روزى كه وسايلى مانند بمبهاى اتمى و هيدروژنى در كار است ، ابداً فايدهاى ندارد . مقررات عصرى كه مسافرتها با اسب و الاغ بود براى عصرى كه يكى از وسايل عاديش هواپيماهاى جت و زيردريايىهاى اتمى است چه دردى را مىتواند دوا كند ؟
خلاصه اينكه دنياى امروز نه مقررات دنياى پيشينيان را مىپذيرد و نه مىتوان از آن توقع اين پذيرش را داشت ، در نتيجه مقررات لازمالاجراى جامعههاى انسانى پيوسته محكوم به تغيير بر طبق تحولات گوناگون عالم بشريت تكميل مىشود و به دنبال تغيير مقررات عمل ، اخلاق نيز قابل تغيير خواهد بود ، زيرا اخلاق همان ملكات و صورتهاى نفسانى ثابت است كه از تكرار عمل حاصل مىشود .
زندگى ساده و بىغلّ و غش دو هزار و سه هزار سال پيش ، سياست باريك زندگى پر پيچ و خم امروز را نمىخواست ؛ زنان اجتماعى امروز نمىتوانند عفت زنان پردهنشين دو هزار سال پيش را به كار بندند !
كارگر و كشاورز و ساير طبقات رنجبر اين عصر نمىتوانند صبر و بردبارى طبقات ستمكش عهد باستان را داشته باشند . مغزهاى انقلابى و پرشور انسان عصر « تسخير فضا » را ديگر نمىتوان با خسوف و كسوف و باد سياه ترسانيد ! و به توكل و تسليم و رضا به قضا اقناع نمود .
خلاصه اينكه جامعههاى انسانى هر عصرى مقررات و اخلاق مناسب طبيعت همان عصر را مىخواهد .
* * * و از طرف ديگر دعوت اسلامى يك روش و يك سلسله مقررات را در نظر گرفته كه سعادت جامعهء انسانى را به بهترين وجهى تضمين نموده و احتياجات زندگى را
بررسى هاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 69
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٦٩