مورد نفى و اثبات قرار مىگيرد و ارزش حقيقى آن تابع ارزش و اهميت واقعيتى است كه در بردارد و تابع آثار و نتايجى است كه از تطبيق آن بر مقام عمل و اجرا و مورد استفاده قرار دادن آن در فراز و نشيب و پيچ و خم زندگى به دست مىآيد .
يك فكر بسيار ابتدايى و ساده كه آشاميدن آب يا خوردن غذا را به انسان ياد مىدهد در ارزش با حيات انسانى برابرى مىكند ؛ يعنى ارزش آن ، همان ارزش زندگى است كه پيش انسان پرارزشترين متاع است ، و بهاى يك فكر به حسب ظاهر بسيار جزئى و مختصر كه لزوم حيات اجتماعى و زندگى دستهجمعى را در مغز انسان جاگير مىنمايد ، همان بهاى نظام خيره كنندهء جهان انسانى است كه در هر لحظه ميليونها اعمال و حركات و سكنات گوناگون انسانى را به يكديگر ارتباط داده و همه روزه ميلياردها اثر مطلوب و نامطلوب و جور و ناجور داده و نتايج زشت و زيبا به وجود مىآورد .
البته هرگز نمىشود انكار كرد كه مسئلهء پاسخ دادن يك آيين پاك - مانند آيين اسلام - به همهء نيازمندىهاى انسان در هر عصرى از حيث اهميت در درجهء اول و معادل با اهميت حيات نوع انسانى است كه ما افراد انسان متاعى گرانبهاتر از آن نمىتوانيم تصور نماييم . البته هر فرد مسلمانى كه دست كم به كليات آيين اسلام آشنا و علاقهمند است ، اين مسئله را در فهرست مسائلى كه از اسلام به ياد دارد ضبط و درج نموده است . چيزى كه هست اين مادهء فكرى نيز مانند ساير مواد فكرى دينى كه اسلام به وجود آورده و قرنهاى متوالى است كه در اذهان ما پيروان اسلام رحل اقامت انداخته و بهطور توارث از فكرى به فكرى منتقل شده و به زندگى بىسر و صداى خود ادامه مىدهد و پيوسته مانند ساير مقدسات مذهبى بىاينكه دست بحث و كنجكاوى به دامنش برسد ، در نهاد افراد بايگانى شده و مورد استفاده قرار نگرفته است .
* * *
بررسى هاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 64
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٦٤