خواهد بود و با ارتباط مستقيمى كه اخلاق با اعتقاد و ايمان از يك طرف و با فعل و عمل مناسب از طرف ديگر دارد ، با بهترين وجهى مىتوان موفقيت اخلاق را كنترل كرده و به واسطهء تقويت ايمان و اعتقاد از يك طرف و مراقبت عمل و فعل از طرف ديگر ، اخلاق را نگهبانى و نگهدارى نمود .
چگونه متصور است افراد جامعهاى در محيط اعمال مناسب زندگى كنند و به خوشبختى و كامروايى خود در همان فعل ايمان داشته باشند و با اين همه خُلق مناسب آن فعل نگهبان و ضامن بقا نداشته باشند .
و ما آشكارا مىبينيم كه در ممالك متمدنه كه قوانين و مقررات مملكتى به طور كامل اجرا مىشود ، افراد به كليات وظايف اجتماعى خود آشنا و نيز پاىبندند ، اخلاق مناسب مواد قانونى عموميت داشته و محكم و پابرجا هستند ، دروغ به همديگر نمىگويند و از ستم و ناروا مىپرهيزند ، خيانت به جامعه نمىكنند ، بيگانهپرستى و وطنفروشى و سبك سرى و اهانت به قانون و مقدسات ملى نمىكنند ، زيرا از يك طرف وظايف قانونى كه به جا مىآورند و از طرف ديگر محيط مناسب و تبليغات خستگىناپذير دولت ، پشتيبان آن است .
و اگر احياناً اخلاق ناروايى از گوشه و كنارى خودنمايى كند ، جنبهء استثنايى دارد ، چنان كه با وجود مدنيّت خلاف قانونهايى نيز استثنائاً تحقق مىپذيرد .
ولى در مورد اخلاقى كه اصلًا پشتيبان عملى ندارد ، - مانند پرهيزگارى از بى و بندبارىهاى جنسى و پرهيزگارى از عوارض اخلاقى ، بادهگسارى و غير آنها - دولتها با وجود تبليغات شديد و قوى نمىتوانند آنها را در جامعه مستقر سازند و حتى نمىتوانند ، اخلاق مخالف آنها را متزلزل سازند و هر روز شكست تازهاى نصيب دستگاههاى مجهز و نيرومند تبليغاتى مىشود .
بديهى است در كشورى كه مثلًا شراب الكلى به جاى آب خوراكى در گهواره به نوزادان و در كودكستان به كودكان و . . . داده شود و ساليانه ميليونها تن مشروبات
بررسى هاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١١٣