احاديث فقه اسلامى و قوانين دينى كه از اين عزيزان در تمام اين مدت مديد نقل شده در حدود پانصد حديث مىباشد و روىهمرفته از هر بيست و چهار نفر صحابى ، فقط يك حديث به يادگار مانده است ، راستى غرق حيرت گرديده و حالت بهت پيدا مىكند . 55
گذشته از اين كه برخى از مسائل دينى در اين احاديث در حالت ابهام و تشابه يا تعارض باقى مانده است و احكامى كه به واسطهء كثرت ابتلا مىبايست در صف ضروريات و بديهيات قرار گيرد ، جزء مجهولات لاينحل گرديد !
من باب نمونه مسئلهء وضو را مىتوان نشان داد . نبى اكرم صلى الله عليه و آله وضو را تشريح فرمود و بيست و چند سال در ميان مردم وضو گرفته و روزى چند مرتبه اين عمل را تكرار كرده است و تازه از راه روايت و نقل معلوم نيست كه آن حضرت هنگام وضو دستها را از بالا به پايين مىشسته است يا از پايين به بالا ! در حالى كه تاريخ ضبط نموده ، مردم هنگام وضو گرفتن به آن حضرت هجوم آورده و غسالهء وضوشان را به عنوان تبرك اخذ كرده و سعى مىكردند نگذارند قطرهاى به زمين افتد . 56 مسئله ارث عمه و خاله و همچنين مسئله عول در فرائض ارث را از همين مسائل بايد شمرد . 57 خلاصه در نتيجه نظريه گذشته ، احكام و قوانين فقه اسلامى از ميان رفته و طبعاً قياس و استحسان جاى گزين نصوص دينى گرديد .
2 . تأثير در طريق بحث و استدلال منطقى
بشر با غريزهء خدادادى خود مىفهمد كه كليد سعادت و خوشبختى زندگى همانا فرهنگى مىباشد و پيشرفت زندگى با پيشرفت فرهنگى توأم است و هرگز پيشرفت فرهنگى بدون استدلال منطقى و بحث آزاد صورتپذير نيست و چنانچه روزى هم جامعهء انسانى به واسطهء تاريكى محيط يا عوامل غيرطبيعى ديگرى ، از اين مسئله آن طورى كه شايد و بايد روشن نبوده است ، امروز ديگر اين مسئله جزء بديهيات به