به سوى حيات معنوى
در پايان بحث ، و به عنوان جمعبندى نهايى ، درباره مذهب شيعه بايد گفت :
مذهب شيعه ، يعنى آنچه از كتاب و سنت ، مطابق نقل و روايت از طريق اهلبيت پيامبر عليهم السلام به دست مىآيد ، اين است كه :
1 . وراى عالم ماده و طبيعت و پس پردهء غيب ، حقايق اصيلى است كه انسان دير يا زود و بالاخره در دم مرگ و روز رستاخيز ، به آنها اطلاع يافته برايش مشهود و مكشوف خواهد افتاد .
2 . با اين كه انسان خواه و ناخواه و به طور ضرورت و جبر در مسير زندگى مخصوص خود حقيقت عالم هستى را عياناً درك خواهد نمود و بالأخره روزى فرا خواهد رسيد ( معاد ) كه هرگونه شبهه و شك از ادراكش رخت بربندد . در عين حال براى انسان يك راه اختيارى و اكتسابى نيز وجود دارد كه با پيمودن آن در همين نشئهء دنيايى ، حق و حقيقت امر را كشف و مشاهده مىنمايد .
3 . اين راه همان راه اخلاص در بندگى حق است .
4 . نظر به اين كه حق متعال با تشريع شريعت مقدسهء اسلام ، آن را تنها راه خود معرفى نموده و به اين ترتيب به اعتبار ساير شرايع و اديان خاتمه داده است راه وصول به حق و حقيقت و طريق براى حيازت سعادت حقيقى ، اتباع كامل از شريعت