كنجكاوى در ماهيّت جامعه ، و پى بردن به علل پيدايش اين گونه زندگى دستهجمعى در ميان افراد انسان روشن مىشود . در اين باب به طور اجمال و اختصار مىتوان گفت كه : علت به وجود آمدن جامعهء انسانى نيازمندىهاى انسانى است كه مشخص و تميز دهندهء آن طبيعت خارجى انسان و يك سلسله افكار موروثى يا ابتكارى است كه ضميمهء طبيعت مىگردد . و نمىشود ترديد كرد كه گرچه افكار مربوط به لوازم زندگى با مرور دهور و تدريجاً تغيير پيدا كرده ، و انسان هر روز راه تازهاى به يك بخش از مزاياى زندگى و استفادهء بيشتر از وسايل مادى پيدا مىكند .
ولى ، طبيعت انسانى - كه حامل آن همان ساختمان وجودى وى مىباشد - تا آنجا كه از تاريخ انسانيت روشن و در دست است ، پيوسته به همين وضع بوده و تغيير محسوس ننموده است ، و اينگونه ثبات و پابرجايى در خلقت ناچار در يك سلسله از مقررات اجتماعى مربوطه تأثيرى خواهد داشت .
بهترين گواه اين مطلب ، وجود يك سلسله مقررات كلى و جزئى است در جوامع انسانى ، كه براى هميشه زنده هستند ، مانند لزوم زندگى اجتماعى ، تحسين عدالت اجتماعى ، اعتبار اختصاص و حقوق ، اعتبار معاملات ، و مانند محكوم بودن رشوه ، محكوم بودن راهزنى ، محكوم بودن خيانت به مقدسات اجتماع ، محكوم بودن ظلم و تعدّى به حقوق ديگران و . . . .
و اما مسئلهء ثبوت قوانين اسلامى : بايد دانست كه احكام و مقرراتى كه به نظر اسلام در جامعه بايد اجرا شود ، دو نوع مىباشد :
نوع اول : احكام و مقرراتى كه ريشهء تكوينى ثابتى دارند ، مانند حوايج انسان طبيعى كه با ساختمان تكوينى ثابت خود ، نيازمندىهاى غيرقابل تغييرى دارد ، و به تبع آن نيازمندىهاى ثابت ، بايد احكام ثابتهاى داشته باشد ، مانند احكام و قوانين مربوط به مالكيت و اختصاص ، از قبيل احكام معاملات و وراثت ، و احكام ازدواج و طلاق ، و اعتبار انساب و احكام حدود و قصاص و نظاير آن .
شيعه ( مجموعه مذكرات با پروفسور هانرى كربن ) ( فارسى ) — صفحة 96
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٩٦