شيعه است ، آنچه از اين روايات مربوط به حقايق عالم كبير و يا عالم صغير ( عالم انسانى ) است ، مانند حديث عما 93 و اخبار به دو آفرينش 94 و اخبار عالم ذر 95 و حديث قرب نوافل 96 و نظاير آنها ، در كتب روايات ، و جوامع حديث اهل سنت ، به طور متفرق وارد شده ، و قسمت عمدهء اين روايات ، در كتب علماى اهل سنت ، گاهى مطابق مذاق اهل حديث ، شرح داده شده ؛ و گاهى با توجيهاتى ، موافق مشرب اهل عرفان توجيه گرديده است .
روايات ديگرى نيز از همين باب ، در مناقب اهل بيت وارد شده و در كتبى كه اهل سنت ، در مناقب و فضايل اهل بيت تأليف كردهاند ضبط گرديده است ، و قسمت عمدهء آنها را كه به چندين هزار حديث مىرسد در كتاب غايةالمرام سيد هاشم بحرانى از محدثين شيعه ، مىتوان پيدا كرد .
دربارهء نكتهء 2 و تعيين ارزش روايات ( منسوب به ائمه ) از سخنان گذشته روشن شد كه حجيّت كلام اهل بيت وابسته به حجيّت كلام نبى اكرم ، و حجيّت كلام نبى اكرم صلى الله عليه و آله نيز با نص صريح قرآن كريم ، به ثبوت رسيده است . و آنچه از كلام ائمه عليهم السلام از راه روايت و نقل به ما رسيده است ، پس از مراعات شرايط اساسى روايت ، و عرض به كتاب و سنت قطعيه ، ارزش حجيت را پيدا خواهد كرد .
دربارهء نكتهء 3 ( انتخاب قسمتى از روايات ، كه براى زندگى معنوى و تفكر فلسفى ، داراى اهميتند ) بايد گفت كه اين روايات دو دسته هستند ، يك دسته رواياتى است كه مراتب كمال انسانيّت و درجات قرب و ولايت را وصف كرده و توضيح مىدهد . و دستهء ديگر - كه بيشترند - رواياتى است كه حقايق هستى را از توحيد ذات حق ، و وصف صفات شريفهء او ، و پيدايش آفرينش ، و نظام هستى ، و رجوع همه به سوى حق ، به دقيقترين وجهى وصف كرده ، و از راه استدلال عقلى اثبات مىنمايد .
شمارهء زيادى از هر دو دسته ، در جوامع حديث شيعه موجود و كثرت و غموض آنها بالاتر از اين است كه آنها را در اين مقاله گردآورده و شرح دهيم . در صورت
شيعه ( مجموعه مذكرات با پروفسور هانرى كربن ) ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٨١