قدرى آرام شد ، پيمانشكنى نمود و وقتى كه داخل كوفه شد بر منبر آمد و گفت :
مردم من با شما به خاطر نماز و روزه نمىجنگيدم . من با حسنبن على پيمانى كه حاوى شروطى بود بستم ، ولى اينك پيمان را شكسته و همهء شروط را زير اين دو پاى خود مىگذارم . « 1 »
شهادت امام حسن
توطئههاى جنايتكارانهء معاويه به اينجا هم خاتمه نيافت و طبق نوشتهء « ابوالفرج » در مقاتل : « معاويه وقتى كه خواست براى يزيد بيعت بگيرد به حسنبن على و سعدبن ابىوقاص سم داد كه در اثر آن درگذشتند . » مقريزى مىنويسد : امام حسن را بنىاميه مسموم ساختند . « 2 » و شرح اجمالى جريان چنين است كه :
معاويه بن ابىسفيان « جعده » دختر « اشعث » را كه همسر امام حسن بود تحريك كرد و حضرت را مسموم ساخت . و در نتيجهء همان سم حضرت در گذشت ، و معاويه وقتى شهادت امام حسن را شنيد مسرور شد ! و سر به سجده گذاشت . « 3 »
يزيد جانشين معاويه مىشود
داستان بيعت با يزيد خيلى مفصّل و شنيدنى است ، پولهايى كه در اين راه خرج شد به حساب نمىآيد . اجتماعات زيادى تشكيل داده شد و در يك اجتماعى كه معاويه نيز حضور داشت يزيد بن مقفع گفت :
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 4 ، ص 124 و الامامة و السياسة ، ص 164 و شرح نهجالبلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 4 ، ص 16 و ابناثير ، ج 3 ، ص 203 و الغدير ، ج 11 ، ص 7 و العدالة الاجتماعية فيالاسلام ، ص 199
( 2 ) . النزاع و التخاصم ، ط نجف ، ص 6
( 3 ) . مروج الذهب ، ج 3 ، ص 8 و الغدير ، ج 11 ، ص 8 به بعد و الامامة و السياسة ، ج 1 ، ط 2 ، مصر ، ص 175 و ابن اثير ، ج 3 ، ص 228 و تاريخ ابوالفداء ، ج 1 ، ص 183 و اسلام در پرتو تشيع ، حسين خراسانى ، ص 341 و سيدالشهداء ، محمدعلى خليلى ، ص 52