نامحدود .
2 . انسان موجود سياسى است و طبعاً ! فاسد و شرور و خودخواه خلق شده و چون طبعاً ! بدخواه خلق شده ، لذا زمامدار بايد خودپرست بوده و روش خود را بر اساس بدبينى قرار دهد . و اعمال و افعالش شديد و سخت و ظالمانه باشد .
3 . اخلاق و مذهب و ساير تصورات ! اجتماعى ، آلت دست زمامدار براى نيل به قدرت است ، و آن را نبايد در سياست و ادارهء حكومت و زمامدارى دخالت دهد و يا اصول آن را رعايت نمايد .
4 . حقوق و قانون ناشى از ارادهء زمامدار است . زمامدار خود به منزلهء قانون است و قانون موضوعهء وى واجبالاطاعة ، ولى خود از رعايت قانون و اخلاق مستثنى است و قانون برحسب اراده زمامدار قابل نسخ است . زمامدار ما فوق قانون است هرچه كه بخواهد مىتواند انجام دهد .
5 . زمامدار براى نيل به قدرت و ازدياد قدرت و حفظ آن مجاز است به هر عملى از زور و حيله و تزوير و غدر و قتل و جنايت و نقض قول و پيمانشكنى و نقض مقررات اخلاقى متوسّل شود و هيچ نوع عملى براى نيل به قدرت و حفظ آن براى زمامدار ممنوع نيست ، به شرط آنكه با مهارت و در صورت لزوم محرمانه و سرى انجام گيرد . » « 1 »
اين خلاصهاى از عقايد « ماكياولى » است كه معاوية بن ابىسفيان هم مظهر تام و تمام اين عقايد است .
رفتار معاويه با امام حسن
بعد از شهادت حضرت على عليه السلام ، مردم ايران و عراق و حجاز ، با امام حسن عليه السلام
هامش
( 1 ) . براى مزيد اطلاع از عقايد ماكياولى به تاريخ فلسفهء سياسى ، دكتر پازارگاد ، ج 2 ، كتاب سوم ، ص 432 و 433 به بعد ، و مكتبهاى سياسى ، ص 182 به بعد رجوع شود