كه سير شدهايد ! « 1 »
رفتار پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله را از خاطر برده بودند ؟ و با تأويل و اجتهاد ! حرام را حلال مىكردند و نمىانديشيدند كه درختى را كه كاشتهاند ، به زودى ميوهء تلخى از آن خواهند چيد .
نظرى به درآمد مسلمين
در اينجا بد نيست بهطور اجمال نظرى به درآمد مسلمانان كرده ، و به عنوان مشت نمونهء خروار ، ثروت مسلمين را حساب كنيم :
بلاذرى گويد « 2 » : عمر دستور داد كه در شام جزيه بگيرند ، از آنهايى كه نقره دارند براى هر فردى در هر ماهى 40 درهم ، و از اشخاصى كه طلا دارند براى هر فردى در هر ماهى 4 دينار ، و گندم 2 مد و زيت سه چهارم مد ، و در مصر ، از هر فردى اردى ( لباس مخصوصى بوده است ) و پوشاك و سه روز مهمان كردن مسلمانان .
اينها در جايى بود كه يهود و نصارى و مجوس شام و يمن و بحرين و مصر ، به حساب هر فردى جزيه مىگرفتند .
و گاهى مىشد كه به يك شهرى يا يك آبادى مصالحه مىكردند بر اينكه همهء اهل ده پول معينى در سال يا در ماه پرداخت نمايند ؛ مثلًا يعقوبى مىنويسد : « 3 » مسلمانها با اهل حمص صلح كردند به 000 / 17 دينار ، و از اهل حلب و قنسرين نيز به اين مقدار خراج گرفتند . باز يعقوبى روايت مىكند : « 4 » در سال اول از زمينهاى عراق 000 / 000 / 80 و در سال دوم 000 / 000 / 12 و از مصر در سال اول فتح مصر
هامش
( 1 ) . فتوح الشام ، واقدى ، ج 2 ، ص 390 ؛ فتوح البلدان ، بلاذرى ؛ طبرى ، ج 2 و 3 ؛ كامل ، ج 2 و 3 ؛ يعقوبى ، ج 2 . اموال ابوعبيد هم شاهد گفتار ماست
( 2 ) . فتوح البلدان ، ص 115
( 3 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 119
( 4 ) . همان ، ص 120