چهره برداشت و در نطقها و مواعظش افكار و اصول عقايد يهود را با اصول و مقررات اسلامى در هم آميخت ، و همچنين اصل « تناسخ » را ترويج كرد ، سپس عقايد مسيحيت را به ميان آورده و در مسجد بزرگ « فسطاط » فرياد برآورد : مسيحيان ادعا مىكنند كه « مسيح » در پايان دنيا براى بسط و توسعهء نفوذش بر تمامى خلايق باز خواهد گشت ، ولى من مىگويم كه « مسيح » باز نخواهد گشت ، بلكه « محمد » بازمىگردد . . . و بالاخره از هر نوع حدودى تجاوز كرده ، و اعلام داشت كه « محمد » از جوهر الوهيت است .
اطلاعات وسيع اين مرد در مسائل مذهبى يهود و اسلام و مسيحى و اديان ايرانى و هندى و حتى مصرى باعث شد كه خيلى زود بتواند حريفان را از ميدان به در برد .
در اندك مدتى ابن سبأ متنفّذترين مرد مصر گرديد ! والى در برابر او مىلرزيد و هنگامى كه فرستادهء « عثمان » به مصر وارد شد ، خيلى زود تحت تأثير اين ماجراجو قرار گرفت . . . از مذهب سبائيه فرقههاى متعددى منشعب شد ، و به عقيدهء پارهاى از آنها « على » سوار بر ابرها شده ، به زمين باز خواهد گشت ؛ و به عقيدهء برخى ديگر « على » بر سر اشرار و بدكاران صاعقه و رعد و برق نازل خواهد كرد ! و بعضى ادعا مىكنند كه على خورشيد است و پارهاى ديگر نقش ماه را در صورت او مجسّم مىبينند « 1 » .
مىگويند : انقلاب بر ضد عثمان به تحريك « ابن سبأ » بوده ، و او مىگفت : « عثمان غاصب است ، مردم بايد قيام كنند و عليه فرمانرواى غاصب مبارزه نمايند » « 2 » .
مىگويند : « عبداللَّه بن سبأ » مانع صلح بين « على » و « عايشه » شد و در نتيجه جنگ
هامش
( 1 ) . شهسوار اسلام ، نشريهء انجمن تحقيقات تاريخى عربى قاهره ، مسيو گابريل انكيرى ، ترجمهء كاظم عمادى ، نشريهء انجمن تبليغات اسلامى ، تهران ، 1326 ش ، ص 76 و 77 و 78 و 185
( 2 ) . صابر عبده ابراهيم ، عثمان بن عفان ، ط 2 ، بغداد ، ص 56 به بعد ؛ الزبير بن العوام ، همو ، ط 2 ، ص 31 تا 58 ، كامل ابن اثير ، ج 3 ، ص 77 ، 1356 ه . ؛ دايرةالمعارف ، فريد وجدى ، ج 6 ، ص 163