و اما اينكه معترض محترم ما مىگويد : « حديث خلق ارواح قبل از ابدان متواتر است » در درك صحت و سقم اين دعوى ، خوانندگان گرامى بايد به كتب حديث مراجعه كرده ، ببينند اين تواتر كجاست ؟
و آنچه ما در كتاب ذكر نمودهايم كه خبر واحد است ، يعنى متواتر و محفوف به قرينهء قطعيّه نيست ، شيخ مفيد ( رض ) كه از بزرگان علماى شيعه است ، براى اولين بار ذكر فرموده و اين معنا را مخالف عقل صريح شمرده است ، و پس از وى جمعى مانند علمالهدى و طبرسى و غير آنها بنا به ظاهر كلامشان از او تبعيّت نمودهاند .
و اما اينكه معترض محترم گفته است : بايد پرسيد كه تقدم ارواح بر ابدان با كدام عقل قطعى مخالف است ؟ از براى بررسى برهان اين مسئله كه حلّش مستلزم طرح يك سلسله بحثهاى دامنهدار مىباشد ، بايد به محلش مراجعه نمود ، و ما به نوبهء خود همين مسئله را در جلد اول و جلد هشتم تفسير الميزان مطرح نمودهايم ، به همان جا مراجعه شود .
و اما اينكه گفته است : « بلى با عقل فلسفى مخالف است و عقل فلسفى حجت نيست ، آرى عقل حجت است ، اما عقل فطرى يا به قول شما عقل طبيعى نه عقل مشوب فلسفى » !
در پاسخ اين دعوى كه حتى مدعيش معناى ماحصلى براى جملات آن تصور نمىكند ، بايد از وى خواهش كرد كه بار ديگر به آخر كتاب شيعه مراجعه نموده و دقت فرمايد ، شايد مشكل وى حل شده و معناى عقل قطعى و بحث فلسفى را دريافته كه از اين جوش و خروش برهد .
عقل قطعى - بحث فلسفى
آقاى معترض محترم ! ما و شما انسانيم و به مقتضاى شعور انسانى و نهاد خدادادى خود چيزهايى را درك مىكنيم كه در ميان آنها يك سلسله قضايايى است كه در