توضيحى جامع در مضامين احاديث گذشته
ابحاثى كه در احاديث گذشته مطرح شده ، اگرچه مربوط به يك رشته مسائل خصوصى مىباشد ، ولى چنانكه از تعمق و تدّبر در اطراف بيانات روشن است ، پايهء عمومى آنها روى ابحاث عامهء فلسفهء عاليه گذاشته شده است .
اين نظريات عميق و مسائل الهى را با طرز مخصوصى كه بيان شدهاند ، با صرفنظر از يك رشته نتايجى كه از ابحاث عامهء فلسفه استنتاج مىگردند نمىشود توجيه نمود ، مانند مسئله اصالت وجود ، و وحدت سنخى وجود ، و تشكيك آن ؛ و انقسام وجود به مطلق و محدود ، انقسامش به ذهنى و خارجى ، انقسامش به مستقل و رابطهء مسئلهء وجوب و امكان و امتناع ؛ مسئلهء مقارنت جوهر و ماهيّت به وجود محدود ، مسئلهء وحدت ، و كثرت ، مسئلهء علت و معلول ، مسئلهء حدوث و قدم ، مسئلهء قوه و فعل ، مسئلهء علم حصولى و حضورى .
اين مسائل عموماً در بيانات مزبوره مورد نظر مىباشد ، چنانچه در خلال همين توضيح ، كم و بيش اشاره خواهيم كرد :
1 . مسئلهء وجود حق عزّاسمه و اطلاق وى
در قبال تحيّر و ترديدى كه سوفسطى و شكاك اظهار مىدارد ، ما كمترين ترديد و شكى در واقعيت خارج و اصالت و عينيتِ هستى ( همان حقيقتى كه در مقابل بطلان و