طرز تفكر فلسفى در بيانات پيشوايان شيعه
چنانكه براى آنان كه در جوامع حديث تتبّعى دارند روشن است ، بياناتى كه در اين زمينه وارد شده است ، بسيار بوده و هر متتبّعى به صدها حديث از اين قبيل مىتواند دست يابد ، ولى ما از هر باب به عنوان نمونه ، يكى دو حديث يا خطبه ، انتخاب نموده و به عنوان « مختار » وارد مىكنيم ، و اجمالًا به مورد نظر ، يعنى به اينكه كلام منقول ، مربوط به كدام مسئله از مسائل ماوراءالطبيعه است ، اشاره مىكنيم . بديهى است كه استيفاى بحث در مقاصد اين بيانات و توضيح كامل آنها بحثهاى طولانى كه در صدها صفحه نمىگنجد ، لازم داشته ، و از ياراى گفتوگو در اين چند صفحه بيرون است .
تنها چيزى كه بايد در اين بيانات ، به سوى آن كاملًا عطف توجه نمود ؛ سه چيز است :
1 . تنظيم استدلالى سخن ، و ترتيب قياس و نتيجه كه در بيانات مذكوره مشهود است .
2 . يك رشته اصطلاحاتى كه در لسان عربى سابقه نداشته و مخصوصاً وقتى به وجود آمدهاند كه هنوز اصطلاحات فلسفى گذشتگان در ميان عربها شيوع و انتشار نيافته بود .
3 . اين بيانات در فلسفهء الهى ، يك رشته مطالب و مسائلى را حل مىكند كه علاوه