ليكن بيشتر مردم نمىدانند . » [ يوسف ( 12 ) / 21 ]
حال بايد ديد كه خداوند در مورد معجزات و كارهاى خارق العاده چه مىكند . آيا معجزه را بدون به جريان انداختن اسباب مادى و علل طبيعى ، و تنها به صرف ارادهء خود انجام مىدهد ؟ يا اينكه در مورد معجزه پاى اسباب را نيز به ميان مىآورد ؟ با اين تفاوت كه در اينجا يك سلسله اسباب و علل را ايجاد مىكند كه براى ما شناخته شده نيست ، و فقط اوست كه بر آنها احاطهء علمى دارد ، و معجزات را از طريق اين اسباب ناشناخته براى ما انجام مىدهد .
حصول اين دو احتمال ، ممكن است ؛ ولى مطلب پايانى آيهء سوّم از سوره طلاق ، احتمال دوّم را تأييد مىكند ، زيرا بهطور عموم مىفرمايد : « . . . خداوند براى هر چيز اندازهاى مقرّر داشته است . » ، و اين عموم كارهاى خارق العاده را هم شامل مىشود . طبق اين بيان ، كارهايى از قبيل : سرد شدن آتش بر ابراهيم ، اژدها شدن عصا به دست موسى ، زنده شدن مردگان به دست عيسى ، و . . . از امورى هستند كه خداوند براى آنها حدود و اندازه و مسيرى معيّن فرموده است ، ليكن ما با الفباى آن امور آشنا نيستيم . همچنين ميان اين امور و ديگر موجودات جهان پيوندهايى برقرار است كه ما از چگونگى آنها بىخبر هستيم ، چه اين روابط و ضوابط به دست خود موجودات نيست ، تا در جايى فرمان ببرند و در جايى ديگر نافرمانى كنند ، بلكه همه و همه ملك خدا و تابع فرمان اوست .
آيهء شريفهء مورد بحث دلالت مىكند بر اينكه ميان همهء موجودات جهان روابط و ضوابطى است كه كلا در دست خداست ، و همو هرچه را كه بخواهد ، انجام مىدهد . اين سخن نه تنها مبيّن نفى عليّت نيست ، بلكه حاكى از اثبات علّيت است ، چه تمامى سلسله علّتها و معلولها ، و سببها و مسّببها همگى در دست خداست ، و همو سببساز و سببسوز است . هرگاه بخواهد كارى انجام پذيرد ، سبب
اعجاز قرآن ( فارسى ) — صفحة 29
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٩