در نتيجه ، بايد گفت كه اين حوادث خارق العاده ، نه تنها علل مادى مربوط به محل دارند ، بلكه علتى غير مادى نيز - كه اراده و شعور است - بالاى سر آنها وجود دارد - نه در صف وجود مادى آنها ؛ و به عبارت ديگر در طول آنها ، نه در عرض آنها ؛ و بالاى همهء آنها خداى آفرينش - جلّ شأنه - .
اما در بقيهء حوادث مادى ، ثبوت علل مادى و ثبوت علت علياى خلقت روشن است ، و نسبت به علل متوسطه ، به ابحاثى كه در جاهاى ديگر شده بايد رجوع كرد .
پس همهء انواع خوارق عادت ، طبعا از اراده و شعور كه ما فوق اسباب مادى هستند ، سرچشمه مىگيرند ؛ و نبايد ترديد داشت كه اراده قابل قوت و ضعف مىباشد ، و شعورى كه سرچشمهء اراده است ، هرچه قوىتر و روشنتر بوده باشد ، اراده به همان نسبت قوىتر ، و صفت مقاومتش در برابر موانع بيشتر خواهد بود . هرگز نمىتوان پذيرفت كه ارادهء كسى كه به مراد و مقصد خود ايمانى قوى دارد ، با ارادهء خصمش - كه منظورى هوسآميز ، ايمانى ضعيف ، و عزيمتى سست دارد - از جهت تأثير برابرست .
از اينجا پيداست كه آنچه از اين خوارق عادت كه در راه شر واقع هستند ، و براى رسيدن به مقاصد نفسانى و تحصيل آرمانهاى سرتاپا بازيچهء دنيوى انجام مىگيرند ، [ مانند : سحر ، كهانت ، و تصرفات عجيب مرتاضان ] هرگز از جهت قوت ، همپايهء چيزهايى كه در راه حق و به اتكاى نيروى بىپايان خداى آفرينش به وجود آمدهاند ، [ مانند : معجزه ، كرامت ، و دعاى مستجاب ] نخواهند بود ؛ خصوصا معجزه كه با تحدّى ، و در راه اثبات حق بوده و در سر دو راهى حيات و ممات حق استقرار جسته است .
بنابراين ، معجزه و كرامت و دعاى مستجاب ، خوارق عادتى هستند كه تكيه بر يك سبب غير مغلوب دارند ؛ بر خلاف سحر و
اعجاز قرآن ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٢٥