مانند : انواع چشمبندى و تسخير اشخاص ، ايجاد حبّ و بغض و جدايى انداختن ميان زن و شوهر ، و عقد الرجال كه عموما به تصرّف در ادراك مربوط مىباشند .
ازاينرو ، اقسام كهانت ، احضار ارواح ، و تأثيرات ديگر نفسانى از مفهوم سحر خارج مىباشند ، و همهء آنها ، در اينكه امورى خارق العاده و در غير راه حق هستند ، با سحر شريكند .
2 - اگرچه تاريخ قطعى پيدايش اين بحث [ معجزه ] در دست نبوده رويهمرفته بحثى بسيار قديمى است ، ولى در هر حال ، ما شك نداريم كه سر اين رشته از سخن ، از اينجا باز شده كه آيا خرق عادت ممكن است يا نه ؟ ؛ آيا نظام عليت و معلوليت ، و سببيّت و مسبّبّيت كه در جهان ماده مشهود است و هر پديده و حادثهاى كه در محيط طبيعت به ظهور مىپيوندد ، اسباب مخصوصى دارد كه بىاينكه آن اسباب قبلا تحقق پذيرند ، مسببّات آنها تحققپذير نخواهند بود ؟ ؛ آيا چنين نظامى ممكن است به هم بخورد يا نه ؟ ؛ و آيا كليّت قانون عليّت و معلوليّت استثناپذير است يا نه ؟
به طورى كه ملاحظه مىشود ، اين بحث عقلى است و تنها از راه استدلال عقلى مىتوان آن را ثابت كرد ، و هيچگونه تقليد و تعبّدى در آن تأثير ندارد ، زيرا اگر هم فرض كنيم كه نبى يا امام معصومى به وجود معجزه صراحتا خبر دهد ، صدق خبر وى از راه عصمت نبوت ، و ثبوت نبوّت نيز از راه معجزه ممكن خواهد بود ؛ و بالاخره مىرسد به جايى كه بايد خود به خود ثابت شود - نه از راه تعبد و تقليد .
3 - چنان كه روشن شد ، اثبات معجزه از راه تعبد و تقليد ممكن نيست ؛ و تنها راهى كه براى تأمين اين منظور بايد پيمود ، راه استدلال عقلى است .
استدلال را از دو راه مىتوان پيش برد : 1 - از راه امكان .
2 - از راه وقوع . به عبارت ديگر ، يا بايد موردى پيدا كرد كه خواصّ و
اعجاز قرآن ( فارسى ) — صفحة 117
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١١٧