است . [ 1 ]
صاحب ذخيره محقق سبزوارى در حواشى خود بر شفا به عنوان صدر الافاضل و بعض المحققين و صدر شيرازى از ملا صدرا اسم برده است ، فقط به توضيح مطالب شيخ پرداخته است .
ملا محسن فيض در كتب خود از قبيل علم اليقين و شرح احاديث منقول از كافى و غيره وافى و ساير كتب خود از ملا صدرا اسم برده و در افكار خود بر طبق طريقهء ملا صدرا مشى كرده است و در مبانى عقلى تابع ملا صدرا است .
صاحب شوارق در شوارق و حواشى خود بر حواشى خفرى بر تجريد و گوهر مراد به طريقهء شيخ و ساير حكماى مشائين مشى نموده است و افكار آخوند را نپسنديده است . در جلد دوم شوارق حركت در جوهر و اتحاد عاقل و معقول و در جلد اول شوارق اصالت وجود و در گوهر مراد عالم مثال « متصل و منفصل » را نفى كرده است و در حواشى خود بر تعليقات خفرى علم حق را بر طبق نظريهء
شرح
[ 1 ] ولى بر بارع در حكمت الهى واضح و آشكار است كه افكار آقا حسين در حاشيهء شفا در مقابل مطالب آخوند در حواشى شفا ناچيز و سطحى است . آخوند در تقرير مطالب شفا و بيان حكمت مشاء و تبحر در طريقهء ارسطو و اتباع او از هر فيلسوف مشائى راسختر است .
آخوند در تعليقات بر حكمة الاشراق كثيرى از اشكالات شيخ الاشراق را بر شيخ دفع نموده و در مقام انتصار اتباع ارسطو بر آمده است ، كما اين كه ملا صدرا در بيان طريقهء اشراقيون و حكماى رواق و اتباع افلاطون از هر فيلسوف اشراقى بهتر مبانى اشراقى را بيان نموده است . صدق قول حقير از مطالعهء حواشى او بر حكمة الاشراق كاملا واضح مىشود - ملا صدرا حكيمى است راسخ در مقام اقامهء براهين فلسفى به طريقهء اهل استدلال و نظر و حكماى مشايين و اتباع ارسطو و از طرفى در مقام بيان قواعد ذوقى و اعمال مبانى اشراقى كمال تسلط را دارد و همان مبانى ذوقى را به صورت براهين بيان مىنمايد و در عين حال رويهء عرفا را هم در بيان مسالك مختلف حفظ مىكند و عجب آن كه تمام اين مبانى را با قواعد و قوانين موجود در كتاب و سنت و آثار وارده از اهل عصمت و طهارت منطبق مىنمايد .