محمد حسن قمى و ميرزا قوام الدين رازى و مولى محمد تنكابنى سراب ( 1088 - 1115 ه . ق ) صاحب رسالهاى در « توحيد » [ 1 ] و محمد رفيع پيرزاده صاحب « المعارف الالهيه » [ 2 ] و جمعى ديگر از فضلا از شاگردان ملا رجبعلى بودهاند .
شرح
ملا صدرا اهانت مىكند ، حقير در چند مورد در كتب قاضى سعيد ديده است كه در مقام حل اشكالى و يا جواب تحقيقى در مسألهاى در بيان مطلب خود گفته است : « و قد أفاض الله عليّ » و يا « ألهمت » مفاض و ملهم به او چندين سطر عين عبارات مبدأ و معاد و اسفار و يا شواهد ربوبيه ملا صدرا بوده است .
[ 1 ] مولا محمد تنكابنى در اين رساله از ملا صدرا به عنوان صدر المحققين و از ملا شمساى گيلانى به عنوان بعض الافاضل اسم برده است . اين رساله به مشرب ملا رجبعلى تأليف شده است . ملا رجبعلى رسالهاى در وجود به نام رسالهء وجوديه دارد كه نسخهاى از آن در كتابخانهء آستان قدس موجود است . در اين رساله به اثبات اشتراك لفظى وجود بين واجب و ممكن پرداخته است ، لا ينقطع بين مفهوم و مصداق در مقام بيان استدلال خلط كرده است .
عجب آن كه به قول صوفيه نظير قونوى و شبسترى و احمد مجريطى و اثولوجيا و متصوفهء هند تمسك نموده است . عين استدلال او را قاضى سعيد قمى در شرح اربعين در نفى اشتراك معنوى آورده است . ما در رساله « هستى از نظر فلسفه و عرفان » بيانات قاضى را نقل و رد كردهايم . ملا رجبعلى و قاضى سعيد در فهم كلام قونوى در اشتباه واقع شدهاند . ما بيان كردهايم كه عرفا اشتراك معنوى را نفى نكردهاند ، بلكه در عين اشتراك معنوى به اعتبار مفهوم ، قائل به اشتراك لفظى به حسب مصداقند به اين معنى كه مفهوم وجود در مقابل عدم و نيستى بين جميع اشيا مشترك است و گرنه بايد اعم الاشياء نباشد به اعتبار حمل بر مصداق چون فردى از آن مستقل بالذات و فردى غنى بالذات است ، در عين اشتراك معنوى مشترك لفظى است . اين كلام در علم و قدرت و ساير صفات كمالى و شؤون وجودى جارى است « هذا الذى ترك الأوهام حائرة » .
[ 2 ] پيرزاده اين رساله را به عنوان تقريرات استاد نوشته است . ملا رجبعلى به واسطهء غلبهء ضعف پيرى و اضمحلال قواى جسمانى ، قادر به نوشتن نبوده است . لذا پيرزاده مطالب استاد را مىنوشته و به او ارائه مىداده است .
استاد « ملا رجبعلى » رساله را « المعارف الالهية » نام نهاده است . نسخهاى از اين رساله در