بسط آن مسائل در دورهء اسلامى اختصاص به ملا صدرا دارد .
عرفاى شامخ و كمل از صوفيه مثل شيخ عربى و صدر الدين قونوى و ملا عبد الرزاق كاشانى و اتباع و اتراب آنها متعرض بعضى از اين مسائل شدهاند ، ولى اين مطالب به طور متشتت و متفرق در كلمات آنها ذكر شده و با قواعد علمى و عقلى تطبيق نشده است .
ملا صدرا به واسطهء تسلط كامل به فلسفهء اشراق و مشاء و بررسى در كلمات عرفا و تفكر در كلمات و آيات و روايات واردهء از طريق وحى و تنزيل ، با حسن ابتكارى كه مخصوص او است ، فلسفهء اسلامى را به صورت تازهاى درآورده و مسائل مهم و غامض فلسفهء الهى را تحقيق نموده است .
چون مسألهء وجود به منزلهء روح و پايه و اساس علم الهى و فلسفهء كلى مىباشد ، ملا صدرا در اين رساله مسألهء اصالت و وحدت حقيقت وجود را به طور كامل بيان نموده است ، در ديباچهء اين كتاب يادآور شده است : « چون مسألهء وجود ، رأس قواعد و قوانين حكميه و پايه و اساس مسائل الهيه است و بسيارى از مسائل مهم فلسفه مثل علم توحيد و علم معاد و حشر أرواح و اجساد و كثيرى از امهات مباحث حكميه كه ما در استنباط و استخراج آن متفرد هستيم ، بر آن توقف دارد و هر كه جاهل به معرفت و شناسايى وجود باشد ، جهل او ، به امهات مطالب و معظمات مسائل سرايت مىنمايد و غفلت از اصل حقيقت وجود ، منشأ فوت كثيرى از معارف مىشود و جاهل به آن از حقايق علم ربوبيات و نبوات و منامات
شرح
الروح الأمين على قلب من اصطفاه الله و هداه فجعله أوّلا خليفة في العالم الأرضي و زينة للملكوت السفلي ، ثم جعله أهلا لعالمه العلوي ، و ملكا في ملكوته السماوي ، فكلّ من تنوّر بيت قلبه بهذه الأنوار ، ارتقى بروحه إلى تلك الدار ، و من جحدها أو كفرها فقد أهوى إلى مهبط الأشرار ، و مهوى الشياطين و الفجّار ، و مثوى المتكبّرين و أصحاب النار . » « 1 »
هامش
( 1 ) . كتاب المشاعر ، ص 3 - 4 ، چاپ سنگى .