از اخلاق نيكان است ، و حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمودند كه : « اگر رفق چيزى بود كه ديده مىشد ، مىديدى كه هيچ مخلوقى از آن نيكوتر نيست » . « 1 »
مهمّى كه بسيار مشكل بود * به رفق و مدارا توان ساختن
توان ساخت كارى به نرمى چنان * كه نتوان به تيغ و سنان ساختن
و بالجمله رفق و مدارا در همهى كارها خوب است و بر هيچ عاقلى اين مطلب پوشيده نيست . سعدى :
به شيرين زبانى و لطف و خوشى * توانى كه پيلى به مويى كشى
12 - كج خُلقى
صفت دوازدهم ، كج خُلقى است . و ظاهر ، آن است كه غلظت و درشتى از ثمرات كج خلقى باشد ؛ هم چنان كه انقباض روى و دلتنگى و بدكلامى نيز از آثار آن است . و اين صفت از نتايج قوّهى غضبيّه است و از جمله صفاتى است كه آدمى را از خالق و خلق دور مىكند و هميشه خود معذّب است ؛ چه « بدخوى در دست دشمنى گرفتار است كه هر جا رود از دست عقوبت او خلاص نيابد .
اگر ز دست بلا بر فلك رود بدخوى * ز دست خوى بد خويش در بلا باشد « 2 »
و وارد شده كه بدخلقى مىرساند بنده را به اسفل درك جحيم .
[ خوش خُلقى ] و ضدّ آن خوش خلقى است كه از شرايف صفات است . و در كفّهى ميزانِ اعمال چيزى بهتر از حُسن خلق نيست و گناه را مىگدازد ، چنان چه خورشيد يخ را . بلكه خوش خُلقى افضل صفات پيغمبران است ؛ و از اين جهت حق تعالى به جهت اظهار نعمت خود از براى حبيب خودش در مقام ثنا و مدح او فرموده « وَ إِنَّك
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 120 .
( 2 ) . سعدى ، گلستان ، باب هشتم - در آداب صحبت ، گفتار 22 ، ص 375 .