و همچنين با كسى كه مال دار است و توان گرى تو مثل آن نيست كه موجب مذلّت تو است ، بلكه با كسى كه مثل تو باشد رفاقت بكن . « 1 » و بدان كه : از جمله حقوقى كه مسافر بر رفيقان دارد آن است كه : چون ناخوش شود سه روز براى تو توقف كند ، « 2 » و وارد شده كه از ما نيست كسى كه با مصاحبانش نيكو مصاحبت نكند و با رفيقانش نيكو رفاقت نكند و با كسى كه نمك خورد حقّ نمك را رعايت نكند . « 3 »
فصل ششم : در بيان ساير آداب سفر
از حضرت صادق عليه السلام منقول است كه « حضرت لقمان پسر خود را نصيحت فرمود كه : چون با گروهى سفر كنى مشورت با ايشان بسيار كن در كارهاى خود و كارهاى ايشان ، و بر روى ايشان تبسّم بسيار بكن و در توشهى خود صاحب كرم باش در ميان ايشان ، و چون تو را به ضيافت بطلبند قبول كن و اگر از تو مدد طلبند يارى ايشان بكن » .
و به سه چيز بر ايشان غلبه كن : به بسيارى خاموشى و بسيارى نماز و سخاوت و جوان مردى در هر چه با خوددارى از چهار پا و مال و توشه ، و اگر گواهى از تو طلبند يا بر امر حقّى خواهند تو را گواه كنند بكن ، و چون با تو مشورت كنند تا توانى سعى كن كه به رأى نيكو براى ايشان اختيار كنى ، و زود عزم مكن و راى خود را بر ايشان مگو تا تأمّل كنى و فكر كنى ، و جواب ايشان مگو در مشورت ايشان تا آن كه در آن فكر برخيزى و بنشينى و بخوانى و چيزى بخورى و نماز كنى و در اثناى اين احوال فكر خود و حكمت خود را در مشورت ايشان به كار فرمايى ، زيرا كه هر كه
هامش
( 1 ) . همان ، ص 357 ، ب 15 ، ح 65 .
( 2 ) . پيشين ، ص 358 ، ب 17 ، ح 72 .
( 3 ) . پيشين ، ص 357 ، ب 15 ، ح 67 .