مقامات العلية في موجبات السعادة الأبدية ( خلاصه معراج السعادة وحلية المتقين ) ( فارسي ) — صفحة 162
تبسّم ، كه آن محمود و ذكر آن در اوصاف حضرت رسول صلى الله عليه و آله مشهور است . « 2 » ( 2 ) . جامع السعادات ، ج 2 ، ص 293 - 290 . [ 17 - غيبت ] صفت هفدهم ، غيبت است . كه عبارت است از گفتن چيزى در غياب شخص معيّنى كه اگر به گوش او برسد او را ناخوش آيد و به آن راضى نباشد ؛ به شرط آن كه مردم آن چيز را نقصان شمرند و در او حاصل باشد و به قصد نقصان او ذكر كرده شود ؛ خواه آن چه گفته مىشود نقص در بدن يا در نَسَب يا در صفات و افعال و اقوال او باشد يا در چيزهايى كه متعلّق و منسوب است به او بوده باشد . « 3 » ( 3 ) . در تعريف غيبت « شخص معيّن » ذكر كرديم تا آن كه مبهم - مثل يكى از اهل بلد يا يكى از علماى آن - بيرون رود . و گفتيم كه « در او حاصل باشد » تا بهتان بيرون رود . و گفتيم « به قصد نقصان » تا مثل ذكر عيب از براى طبيب مثلًا ، يا ذكر آن در نزد سلطان كه به جهت ترحّم بر حال او ذكر مىشود از تعريف بيرون رود . و نقص در بدن مثل كرى و كورى و سياهى و كوتاهى و بلندى و غيره است . و نقص در نَسَب مثل گفتن آن كه او حمّال زاده يا پسر فلان فاسق يا نانجيب و غيره است . و در صفات و افعال و اقوال مثل آن كه گويى بدخلق يا بخيل يا متكبّر يا جبّار يا دزد يا ظالم يا پرگو يا قبيح يا پرخور يا بى ادب و نحو اينها است . و در چيزهايى كه متعلّق و منسوب است به او از جامه يا خانه يا مركب ؛ چنان كه گويى عمّامهى او مثل گنبد است يا مثل گردو است يا جامهاش چرك است يا خانهى او مثل خانهى يهودان است و امثال اينها . حاشيه مرحوم مؤلّف است . چنان چه در حديث نبوى صلى الله عليه و آله است كه فرمودند : « آيا مىدانيد كه غيبت چه چيز است ؟ عرض كردند خدا و رسول داناترند ، فرمود : آن است كه ياد كنى برادر خود را به چيزى كه او را ناخوش آيد » . شخصى عرض كرد كه : « اگر آن صفت با او باشد باز بد است ؟ فرمود : اگر باشد غيبت است و الّا بهتان است » . « 1 » ( 1 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 222 . و فرقى نيست در ميان غيبت به كنايه يا تصريح ؛ بلكه بسا باشد ، كنايه بدتر باشد . « 2 » ( 2 ) . غيبت به كنايه مثل آن كه بگويى الحمدللَّه كه ما مبتلا به هم نشينى ظلمه يا به حبّ رياست نيستيم . يا آن كه گويى نعوذ باللَّه از بى شرمى يا خدا ما را محافظت كند از بى حيايى و امثال اينها ؛ و غرض كنايه به شخصى باشد كه مرتكب اين اعمال باشد ، حاشيه مرحوم مؤلّف است .